انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 59

استعداد قابل ] ] . « 1 » قال الشّارح : [ [ و المراد انّهم لا يؤثّرون فى العالم بعد أن لم يكونوا مؤثّرين فى شىء منه بل تأثيرهم ازلى ] ] . « 2 » و غرض از ذكر اين عبارت اين است كه از ظهور اثر ، حصول استعداد قابل لازم نمىآيد [ و اين ] كه تأثير حادث باشد ؛ چه تأثير و فيوض قديم است و ظهور آن حادث است و استعداد قابل از جملهء اجزاء علّت تامّهء ظهور تأثير است نه وجود تأثير ، كما هو ظاهر عند ذوى البصائر . [ قوله ] : فانّ كلّ ما لا يتوقّف على غير شىء « 3 » [ [ هو الواجب لذاته ] ] . « 4 » و اذا وجد ذلك شىء وجب أن يوجد ، و الّا فهو ممّا لا يتصوّر وجوده ، او توقّف على غيره ، فما كان هو الّذي توقّف عليه . . . و هو محال . « 5 » اين است برهان بر قدم عالم و تقرير آن به احسن طريق و اقصر عبارات اين است كه هر موجود كه موقوف نباشد وجود او بر غير ذات ، « الوجود لذاته » است . و آن غير كه مرجّح وجود اوست اگر واجب الوجود بذاته نباشد دور يا تسلسل لازم مىآيد . و چون واجب الوجود لذاته قديم است ، پس چيزى كه وجود او موقوف است بر واجب لذاته [ لازم مىآيد ] « 6 » بوده باشد و الا تخلّف معلول از علّت تامّه لازم مىآيد : « فهو ممّا لا يتصور وجوده » اشاره به ممتنع - الوجود است ، يعنى اگر آن امر كه وجود او موقوف است بر وجود واجب لذاته موجود نباشد ازلا و ابدا ، يا ممتنع الوجود خواهد بود يا موقوف خواهد بود بر غير واجب لذاته ؛ و اين هر دو محال است ، پس تخلّف آن امر از واجب لذاته محال است [ و ] از ممتنع الوجود نمىتواند بود ، زيرا كه كلام در موجودات است ؛ و اما توقّف او بر غير واجب لذاته نيز محال است ، زيرا كه دور يا تسلسل لازم مىآيد و خلاف مفروض نيز لازم مىآيد . [ قوله ] : و كلّ ما سوى نور الانوار لمّا كان منه فلا يتوقّف على غيره كما يتوقّف شىء من أفعالنا على وقت أو زوال مانع او وجود شرط . فانّ لهذه مدخلا فى افعالنا ، و لا وقت مع نور الانوار متقدّما على جميع ما عدا نور الانوار ، فانّ نفس الوقت [ ايضا ] من اشياء الّتى هى غير نور الانوار . « 7 » مراد از « كلّ ما سوى نور الانوار » قدماى مذكوره است ، يعنى چون علّت تامّهء وجود قدماى مذكوره ذات نور الانوار است ، پس وجود آن اشياء بر غير او موقوف نبوده باشد ، به