انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 208

مىفرمايد كه نقوش كائنات محفوظ است در برازخ علويه ، زيرا كه نفوس ناطقهء افلاك به جهت تنزه از قوت شهوى و غضبى كه از لوازم حيوان و مانع ادراك حقايق امور و انكشاف علوم است ، عالم است به حركات جزئيهء كائنات و لوازم آن حركات ؛ زيرا كه علم به علت و به لزوم مستلزم علم المعلول و لازم است . و چون نفوس ناطقهء افلاك ازلا و ابدا مدبر اجرام افلاك است بنا بر آن علوم غير متناهى هميشه او را حاصل است . و چنانچه در حقيقت نفس ناطقهء انسانيه مدرك علوم مىباشد و به نسبت تعلق او به بدن نقوش و صور آن در قواى بدنيه مرتسم مىشود ، همچنين نقوش و صور آن علوم كه مدبرات افلاك را حاصل شده است در اجرام افلاك ظاهر مىشود . و چون اجرام افلاك متناهى است بنا بر آن صور غير متناهيه در آن عالم « 1 » و آن اجرام بروز مىكند كما سيجىء بيانه انشاء اللّه تعالى . و چون معلوم شد كه صور جميع كائنات مرتسم است در مدبرات افلاك ، پس اگر باقى مانده باشد بعد از به هوش آمدن از چيزى كه در اجرام افلاك مشاهده كرده است صريحا ، يعنى بعينه ، محتاج به تأويل و تعبير نيست . و اگر در حال نوم يا بين النوم و اليقظه ديده باشد [ و ] آن شخص نبى باشد يا ولى يا غير آن ، آنچه مشاهده كرده است محتاج به تعبير نيست ، و اگر بعد از به هوش آمدن آنچه در الواح عاليه مشاهده كرده است بعينه باقى نمانده باشد بلكه متخيله به ضد و مثل او انتقال نموده باشد ، محتاج به تأويل و تعبير است . و تأويل و تعبير به اعتبار عادات و اديان و صناعات [ است ] زيرا كه متخيلهء هر كس محاكات مىكند چيزى را كه به آن الف و عادت گرفته باشد . و اگر متخيله انتقالات كثيره نموده باشد و از ضد به ضد و مثل به ضد و مثل به مثل به مراتب كثيره انتقال كرده باشد ، اگر در حال نوم ديده باشد قابل تعبير نيست [ و ] آن را اضغاث احلام مىگويند ، يعنى رؤياى مختلطه . و اگر در بيدارى باشد تخيلات وهميه مىگويند . و شارح عليه الرّحمة ، سه سبب از براى اضغاث احلام از حكما نقل [ كرده ] است و آن اين است : [ [ و قد ذكروا له اسبابا ثلاثة : الاوّل أن ما يدركه الانسان فى حال [ ة ] اليقظة من المحسوسات تبقى صورته فى الخيال . . . [ ينتقل من الخيال ] الى الحس المشترك فيشاهد هو بعينه أن لم يتصرّف في [ ه ] المتخيّلة اذ ما يناسبه أن تصرّف فيه ؛ و الثانى أنّ المفكّرة اذا الفت صورة انتقلت تلك الصّورة منها عند النّوم الى الخيال [ ثمّ ] منه الى الحس المشترك ؛ الثالث اذا تغيّر مزاج الرّوح الحامل للقوّة المتخيّلة تغيّرت افعالها بحسب تلك التغيّرات . فمن غلب على مزاجه الصّفراء يكون حاكته بالاشياء الصّفر و ان غلب عليه الحرارة حاكته بالنّار و الحمّام . . . و ان غلب عليه البرودة حاكته بالثلج و الشتاء « 2 » و ان غلب عليه السوداء [ حاكته ] بالاشياء السّود و الامور الهائلة ] ] « 3 » . تا اينجا عبارت شارح است و مصنف در « تلويحات » گفته است كه : عقل فعال به منزلهء آفتاب است و موجودات