شده به بعض ديگر مبتلا شدهاند . و اين و امثال اين [ را ] اسباب بسيار است كه در كتب مبسوط مسطور است ؛ و جميع آيات « قرآن مجيد » كه در باب مذمت دنيا و ستايش آخرت نازل شده است ، مثل قوله تعالى :
« أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زِينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ . »
« 1 » الآيه . و قوله عز و جل :
« تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُها لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَساداً . »
« 2 » قوله جلّ جلاله :
« وَ ما هذِهِ
[ ا ] لحياة
الدُّنْيا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ . »
« 3 » و امثال اين آيات ديگر مشعر است به اين معنى كه دوستى دنيا ضد دوستى آخرت است و دوستى دو ضد در يك دل جمع نشود ؛ پس شخصى كه طالب حق حقيقى بوده باشد بايد كه دل خود را از محبت غير حق بالكليه پاك بكند تا به حق آشنا شود ؛ و درين باب بيش از اين اطناب نكنيم كه اكثر افهام در ادراك اين و امثال اين عاجز است ؛ چنانچه مولوى معنوى مىفرمايد :
اين كه مىگويم به قدر فهم تست * مُردم اندر حسرت فهم درست « 4 » بيش از اين باخلق گفتن روى نيست * بحر را گنجايش اندر جوى نيست « 5 » بعد از اين گر شرح گويم ابلهى است * زانكه فهم اين وراى آگهى است « 6 » گوش خر به فروش و ديگر گوش خر * كين سخن را در نيابد گوش خر « 7 » گر بديدى حسّ حيوان شاه را * گاو و خر ديدى عيان اللّه را . « 8 »
قوله : فانّ هذه الانوار عالمة بجزئياتها « 9 » و لوازم حركاتها . فاذ بقى اثرها فى الذكر كما شاهد فى الالواح العالية صريحا ، فلا يحتاج الى تأويل و تعبير . و ان لم يبق [ أثرها ] بل اخذت المتخيّلة فى الانتقالات عنه الى أشياء اخرى « 10 » متشابهة أو متضادة أو مناسبة بوجه آخر [ فذلك ] [ [ سواء كان [ رؤيا او ] و حيا ] ] « 11 » يحتاج « 12 » الى تفسير ما « 13 » [ و ] استنباط أن المتخيّلة من أىّ شىء انتقلت اليه . « 14 »
( 1 ) قرآن مجيد ، سورهء 57 ، آيهء 20 .
( 2 ) قرآن مجيد ، سورهء 28 ، آيهء 83 .
( 3 ) قرآن مجيد ، سورهء 29 ، آيهء 64 .
( 4 ) مولوى ، مثنوى معنوى ، دفتر . . . ( يافته نشد ) .
( 5 ) مولوى ، مثنوى معنوى ، دفتر اول ، جواب گفتن حضرت امير المؤمنين كه سبب افكندن شمشير در آن حالت چه بود .
( 6 ) مولوى ، مثنوى معنوى ، دفتر دوم ، وحى آمدن به موسى ( ع ) از بهر عذر آن شبان .
( 7 ) مولوى ، مثنوى ، دفتر اول ، ذكر دانش خرگوش و بيان فضيلت و منافع دانش .
( 8 ) مولوى ، مثنوى ، دفتر دوم ، مقدمهء دفتر دوم ، پس بديدى گاو و خر اللّه را . ( چاپ كلالهء خاور ) .
( 9 ) عامله بحركاتها ( ن ) .
( 10 ) شىء آخر ( ن ) .
( 11 ) شيرازى ، ص 529 ، س 3 و 4 .
( 12 ) او ما يحتاج ( ن ) .
( 13 ) تغير و تأويل ( ن ) .
( 14 ) حك . كربن 2 ، ص 236 ، س 14 ، الى ص 237 ، س 4 .