انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 202

و قال [ [ هو حسن ] ] « 1 » ، هذا كلامه . و من مىگويم كه خلاصهء كلام حكما و متكلمين كه قائل‌اند - به ايجاب و اختيار ، اين است كه حق اول حكيم است ، و ممتنع است كه از حكيم مخالف حكمت صادر شود ؛ پس آنچه موجود شده است موافق حكمت است ؛ و آنچه موافق حكمت است بهتر از آن ممكن نيست ؛ و هو المطلوب . قال الشّارح : [ [ و يجب أن يعلم . . . أنّ الشّرّ لا ذات له ، بل الشّرّ عدم ذات او عدم كمال الذات ، و ما يوجد شرّا انّما هو لافضائه « 2 » الى عدم ] ] « 3 » ماداما . مار و كژدم و سباع را بدان سبب شرير مىگويند كه موجب اعدام اجسام ديگر مىشوند و الا من حيث الوجود سنخ موجود شرير نيست . [ [ و اما اصبع زائده را از آن جهت شر مىدانند كه موجب ابطال صورت مستحسنهء يد است و ابطال صورت او عدمى است ] ] « 4 » . و چون ثابت شد كه شر عدمى است پس آنچه وجودى است خير است ؛ و لهذا حكما گفته‌اند كه وجود من حيث انه وجود خير محض است . قال الشّارح : [ [ و القسمة يقتضى خيرا لا شرّ فيه بحسب وجوده عن الحق الاوّل [ ك ] العقول و النّفوس الفلكيّة ، و شرّا لا خير فيه و هو ممتنع الوجود لكونه العدم البحت ، و شرّا كثيرا مع « 5 » خير قليل . فلا يحصل عن الخير المطلق هذا و [ لا ] ما يتساوى خيره و شرّ [ ه ] ، لانّه ينافى الحكمة و الخيريّة و خيرا كثيرا يلزمه شرّ قليل يجب وجوده عن الواجب و لا يجوز « 6 » اهماله على رحمة المبدع ، فانّ ترك خير كثير بشرّ قليل شرّ كثير ] ] « 7 » . هذا كلامه . و حق اين است كه آنچه موجود شده است بهتر از آن ممكن نيست ، و آنچه محال است مقدور نيست . و هر چيزى كه قدرت نيست در ناشدن او عجز نيست . و اكثر مردم از آن سبب در اشكالات افتاده‌اند كه افعال اللّه را قياس كرده‌اند به افعال مخلوقات . و حق تعالى ، را فاعل مختار دانسته‌اند ، مانند انسان . و در حقيقت هيچ موجود فاعل مختار نيست . و اين عقايد از كثرت استغراق به محسوسات و عدم علم به معقولات پيدا شده است . و كشف غطا از اين اسرار معقول نيست ؛ زيرا كه بليد و غنى را موجب گمراهى مىشود و زيرك را احتياج به تصريح نيست . قوله : و الشّرّ فى هذا العالم أقلّ من الخير بكثير « 8 » [ [ مع أنّ هذا العالم حقير بالنّسبة الى عالم الافلاك « 9 » الحقير بالنّسبة . . . الى عالم الرّبوبيّة . فالشّرّ لا اعتبار له اصلا بالنّسبة الى ذلك