انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 201

من جهة الفقر فى الانوار القاهرة و المدبّرة ، فالشّر لزم بالوسائط « 1 » . مراد از عالم ظلمات عالم جسمانى و مثالى است زيرا كه عالم معنى عالم نور است و عالم صورت عالم ظلمت . و مراد از حركت توجه و ميل انوار است بر صياصى و صور . ملخص كلام اين است كه شقاوت و شر لازم عالم ظلمات شده است به واسطهء تمثيل و خواهش انوار اين عالم را . و خواهش عالم ظلمات در قواهر و مدبرات پيدا شده است به سبب احتياج ايشان به عالم ظلمات در بروز و ظهور آثار و احكام . و چون شر و شقاوت لازم ظلمت و ظلمت لازم حركت [ و حركت ] لازم احتياج است ، پس شر و شقاوت لازم احتياج است . قوله : و نور الانوار يستحيل « 2 » عليه هيئات و جهات ظلمانيّة ، فلا يصدر من [ ه ] شر . « 3 » مقصود از ذكر اين عبارت اين است كه شر بلا واسطه لازم مجردات نيست و از ايشان صادر نمىشود ، اما از نور الانوار شر صادر نمىشود بلا واسطه ، زيرا كه معلول اول اشرف است نه أخس است . و اما از انوار قاهره بلا واسطه صادر نمىشود به جهت آن كه آن انوار از عوارض جسمانى و هيئات ظلمانى منزه‌اند ، بلكه شر عارض ايشان شده است به سبب افتقار ، چنانچه مذكور شد . قوله : و الفقر و الظّلمات « 4 » لوازم ضروريّة للمعلولات كساير لوازم الماهية الممتنعة السّلب « 5 » . يعنى شر لازم جميع معلولات است زيرا كه لازم لازم لازم است البته . قوله : و لا يتصوّر الوجوه الّا كما هو عليه « 6 » . جواب سؤال مقدر است . و تقرير آن اين است كه چون وجود معلول بدون لزوم شر افضل است ، و صدور افضل از حق اول اولى است ، پس بايد كه معلول بدون لزوم شر موجود باشد ؟ جواب اين است كه هر چه موجود شده است بهتر از آن ممكن نيست و الا بخل در جواد حقيقى لازم مىآيد ، پس وجود معلول به لزوم شر ضرورى است . قال الشّارح : [ [ و لمن يقول بالمختار أن يقول لا يمكن ان يوجد العالم احسن ممّا هو عليه لانّه لو امكن ذلك و لم يعلم أنّه يمكن ايجاد ما هو احسن منه فينا فى علمه المحيط بالكلّيّات و الجزئيّات ، و ان علم و لم يفعل [ مع ] القدرة عليه فهو يناقض جود [ ه ] الشّامل لجميع الموجودات ، [ و ] هذا ممّا ذكره الغزّالي فى بعض كتبه ، و نقل عنه الشيخ الكامل محيى الدين العربى ، رضى اللّه عنه ، فى « الفتوحات » و استحسنه ] ] « 7 »