انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 193

يعنى از بعضى نفوس شريره جنيه جن و شياطين پيدا مىشود و آن نفوس مشتمل مىشود به صورت غريبهء قبيحهء كريههء مطابق اخلاق مكتسبه كه غالب است بر ايشان و مانند جن و شياطين به نفوس اين عالم ضرر مىرساند و در اين عالم به نزد بعضى مردم ظهور مىكنند به حسب اقتضاى اوضاع افلاك . قوله : و فيها السعادات الوهميّة « 1 » . يعنى در صياصى معلقه سعادات وهميهء حسيه است مانند اكل و شرب [ و ] وقاع و غير آن . قال الشّارح : [ [ أى الّتى للمتوسّطين و من يجرى مجراهم من الالتذاذ بما يشتهون و انّما سمّاها وهميّة ، اذ الاكل فيه مثلا ليس بأكل حقيقة ] ] « 2 » . مراد از « من يجرى مجراهم » كامل در عمل دون العلم است و كامل در علم دون العمل كه مرور او نيز بر عالم مثال ضرورى است ، چنانچه مذكور شده است . و چون « أكل » اين عالم مثلا از ماده منزه است بنا بر آن به وهمى تعبير كرده است ، و چنانچه از آن اكل كه در خواب واقع مىشود اصلا امتلاء و ثقل پيدا نمىشود و همچنين از آن اكل نيز نخواهد بود ، و على هذا القياس جميع لذات آن عالم لطيف‌تر است از اين لذات ، و متوسطين و كامل در علم دون العمل از اين لذات خلاص شده به عالم نور محض انتقال مىكند و ابدا از تجليات و اشراقات متلذد مىباشد ، و اليه الاشارة بقوله ، عليه - السلام : « اكثر اهل الجنة البله . » أى عار عن اللّذات العقلية الّتى خصلت للعارفين ، زيرا كه « بله » عبارت از تعطيل قوت عاقله است به اراده و مشاهدهء لقاى حق كه عبارت از علم به حقايق اشيا است بدون استعمال قوت عاقله ، و خوض در حقايق اشيا ممكن نيست ؛ پس هر كس حق را در اين عالم نشناخته است در آخرت نخواهد ديد و هر كس شناخته است به قدر شناخت خود متلذذ خواهد بود . و اكثر خلايق به غير از لذات جسمانيه چيزى ديگر را ادراك نمىتوانند كرد و مستغرق‌اند در خيالات و وهميات ، بنا بر آن شارع ، عليه و آله السّلام ، به وحى و الهام ربانى لذات و آلام جسمانى را بيشتر بيان كرده است ، و از لذات و آلام روحانيه به طريق رمز خبر داده است زيرا كه اين مردم در تخيل آن لذات بوده باشند و به طمع حصول آن لذات اعمال حسنه بكنند ، البته . نفوس ايشان به اخلاق حسنه متصف مىشود [ و ] بعد از فناى ابدان به صور حسنهء مليحه متمثل شده و از لذت وهميه متلذذ مىشود . و مثال اين است كه چنانچه گرسنه كه در حال يقظه در تخيل اطعمهء لذيذه بوده باشد و او را وعده بدهند كه فردا تو را اطعمهء لذيذه و متصف به اين صفات خواهد [ بود ] و او در خيال همان اطعمه بوده باشد و شب خواب بكند البته در خواب آن اطعمه را مىخورد و از آن كمال تلذذ مىيابد ، و هكذا جميع لذات حسيه . همچنين اتقياء عارى از ادراك و حقايق اشيا كه هميشه در خيال لذات جنان مىباشند و انواع