انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 191

اعمال بدنيه متأثر مىشود همچنين بدن نيز از تغيير حال نفس متأثر و منفعل مىگردد . و « حس مشترك » را از آن جهت گفته است كه آن صور در اين عالم شهادت ظهور نموده به حس بصر مدرك شده‌اند ، چنانچه در آينه و آب مدرك مىشوند . قوله : ولى فى نفس تجارب صحيحة « 1 » . در ايام رياضت در خلوات آن صور مشاهده شده‌اند و در « شرح طوالع » كه به اصفهانى مشهور است مذكور شده است كه عقول را كه در عرف شرع ملاء اعلى و جملة العرش مىگويند ، و نفوس فلكيه را ملائكهء سمائيه ، و نفوس سفليه را كه مدبر عناصر اربعه و انواع كائنات جو است ملائكهء ارض مىنامند ، و نفوس ناطقهء انسانيه و حيوانيه و نفوس ناميه و متغذيه را نفوس ارضيه مىگويند ، و نفوس مجرده كه مدبر اجسام نيست اگر بالذات خير است ملائكه كروبيون مىگويند ، و اگر بالذات شرير است شياطين مىگويند ، و اگر بالذات نه خير است نه شرير آن را جن مىگويند . اين است آنچه متكلمين گفته‌اند . و از كلام حكما معلوم مىشود كه جن و شياطين عبارت از نفوس بشريه است كه از ابدان مفارقت نموده‌اند ، چه اگر شريرند به نفوس بشريه كه بالفعل به ابدان متعلق است ميل نموده بر فعل قبيح معاونت مىكند ؛ و اگر خيرند آن نفوس را بر افعال خير دلالت مىكند . و معتزله مىگويند كه ملائكه [ و ] جن و شياطين متحد در نوع ، مختلف در افعال است ؛ يعنى آنكه فاعل خير است ملك است و آنكه فاعل شر است شيطان است و آنكه گاه فاعل خير و گاه فاعل شر است جن است . و بدين سبب است كه ابليس گاه در زمرهء ملائكه و گاه در طايفهء جن معدود شده است . اينست آنچه در « اصفهانى » كه « شرح طوالع » است مذكور شده است . و آنچه اين ضعيف از كلام حكما فهميده است اين است كه بعضى از جن و شياطين نفوس بشريه است كه از اين عالم قطع تعلق نموده است و بعضى نفوس مجرد است كه از مبادى عاليه فايض شده است و به ابدان مثالى متعلق شده است و هميشه در طبقات نيران ساير است و به اقتضاى اوضاع افلاك به نزد بعضى اشخاص كه به نفس آن شخص آن نفس را مناسبت بوده باشد ظهور مىكند ، و مىتواند بود كه نفوس جنيه و شيطانيه را صور مثاليهء متعدده ، و هر صورت را مظاهر متعدده ، باشد . و همچنين اوقات ظهور هر صورت در هر مظهر معين بوده باشد . ادراك جميع امور غريبهء عالم مثال فوق طاقت بشرى است زيرا كه آن عالم غير متناهى است ، چنانچه عنقريب مذكور خواهد شد ، انشاء اللّه تعالى . و اعلم : قوله : أنّ العوالم اربعة : انوار قاهرة و انوار مدبّرة و برزخيان و صور معلقة ظلمانيّة و مستنيرة فيها العذا [ ب ] . . . « 2 » [ [ و اللذّه ] ] « 3 » .