انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 181

زمان حيات . قوله : بحسب ما يزداد « 1 » المحبّة المشوبة بالغلبة [ [ كما فى الملوك و الحكّام ] ] « 2 » ازداد الانس و اللذّة . . . هذا هاهنا ، فما قولك فى [ عالم ] المحبّة الحقة [ التّامة ] و القهر التامّ الخالصين « 3 » الّذى كلّه نور [ و ] بصيص و حيوة ؟ « 4 » غرض از ذكر اين عبارت اين است كه اين انس و لذت عالم حس از انس و لذت عالم عقل ترشح نموده است و مثال آن انس و لذات است . و بيان اين مطلوب اين است كه چون در عالم حس مشاهده مىشود كه هر چند قوت محبت و قوت غلبه زياده مىشود - يعنى شهوات حسيه بيشتر حاصل مىشود و استيلا بر غير بيشتر مىشود - انس به اين عالم و لذات آن زياده مىشود ؛ چنانچه در ملوك ملاحظه نموده مىشود كه هر چند مال و جاه زياده مىشود لذات حسيه و حس ايشان به عالم [ و ] انس زياده مىشود ، پس در عالم نور كه مبرا از شائبهء ظلمت است ازدياد انس و لذت به ازدياد محبت تام « 5 » و قهر تام به طريق اولى و اصوب بوده باشد ؛ زيرا كه هر چه در عالم حس است مثل آن در عالم نور بر وجه اتم و اكمل و اعظم است . قوله : و لا تظنّنّ أنّ الانوار المجرّدة تصير بعد المفارقة شيئا واحدا . . . لأنه إن بقى كلاهما فلا اتّحاد ، و إن انعدما ، فلا اتّحاد ، و إن بقى احدهما و انعدم « 6 » الآخر ، فلا اتحاد « 7 » . چون ثابت شد كه اتحاد انوار مجرده ممكن نيست ، پس معلوم شد كه بعضى كلمات كه از بعضى اوليا منقول است ، مثل : « سبحانى ما أعظم شأنى . » « 8 » و « انا الحق . » « 9 » و امثال آن به سبب اتحاد نور اسفهبديه به نور الانوار بوده است ، كه اين محال است و الا لازم مىآيد كه معلول عين علت بوده باشد ، و اين بديهى البطلان است ؛ بلكه از جهت شدت قرب و مناسبت كه آن انوار به نور الانوار شده بود ، چنانچه اهل ظلمت خود را عين بدن مىدانند ، همچنين ايشان عين نور الانوار خيال كرده بودند ، و در اصطلاح صوفيه اين مقام را مقام « انا و لا انت » مىگويند ، و اين اسفل مقامات اهل حال است . و مقام اعلى مقام فناى محض است كه آن را مقام « لا انا و لا انت » مىگويند ، و كمال آن مقام اين است كه از فنا نيز فانى شود يعنى متخيله از جميع تخيلات و نقوش معرا شود ، و اين مقام بعد از استغراق تام كه به نفى جميع خواطر بعضى