انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة مقدمه 21

المشارع و المطارحات ، المقاومات ، و حكمة الاشراق ، مشاهده و دنبال مىتوان كرد . اين نكته‌اى است كه اكثر مورخان فلسفه بدان اشارهء وافى نكرده‌اند ؛ آنها پنداشته‌اند كه بجز كتاب حكمة الاشراق ديگر آثار سهروردى حاوى مباحث صرفاً مشائى است ؛ در اينجا ، من باب توضيح و رفع اين پندار خطائى كه دست داده است ، بايدمان گفت : بر مبناى تحليل فلسفى چهار متن ياد شده در بالا ، فلسفهء اشراقى در كليهء متون سهروردى مورد بحث قرار گرفته است ، و سهروردى ، خود ، در كتاب المشارع و المطارحات مىنويسد : « اين كتاب ( المشارع ) را بايد قبل از كتاب حكمة الاشراق و بعد از كتاب التلويحات مطالعه نمود . » « 1 » و چون كتاب المقاومات ، باز هم به تصريح خود سهروردى ، در واقع ضميمه‌اى است بر التلويحات « 2 » ، پس بحث فلسفهء اشراقى از تلويحات و مقاومات شروع شده ، مبانى منطقى ، طبيعى و ما بعد الطبيعى آن ، به تفصيل ، در مشارع و مطارحات مورد تحليل قرار مىگيرد ، و نهايتاً در قالبى تمثيلى و به بيان اشراقى متكامل ، در حكمة الاشراق ، ادامه مىيابد . البته ، متذكر مىتوان شد : در حالى كه تلويحات ، بيشتر تحليلى است در پيرامون مبانى بحثى و نظرى فلسفهء اشراقى ، حكمة الاشراق بيانى است از حكمت ذوقى ، با تأكيد بيشتر بر علم حضورى و بر علم شهودى اتصالى . ناگفته نگذاريم كه اشراق ، نه تنها استدلال را نفى نمىكند ، بلكه از استدلال براى تحليل هر چه عميق‌تر و بيان هر چه كاملتر شناخت اشراقى ، استفادهء تام و تمام مىبرد ؛ بنا بر اين اتفاقى نيست اگر منطق و مبانى منطقى شناخت در حكمة الاشراق ارزش عميقى دارد . به عقيدهء راقم ، منطق سهروردى را يكى از نقاط و مراحل اوج و اعتلاى سير پيشرفت منطق ، مىتوان در حساب آورد . هم از جهت مشخص ساختن ارزش منطق صورى اشراقى ، جاى آن هست كه به طور جداگانه ، تحقيق جامعى در اين زمينه معمول گردد . در هر حال ، مفاد مطالب آن تحقيق را ، به دليل آنكه از حوصلهء اين مقدمه خارج شده بود ، از مقدمه حاضر حذف كرديم . اميد است در فرصتى ديگر ، و به صورت يك مقالهء تحقيقى جامع ، به دوستداران تفكر هديه‌اش گردانيم . بارى ، در تناسب با اين مقدمه ، به چهار مرحله در فلسفهء اشراق اشاره مىكنيم : 1 . مرحلهء تزكيه نفس و آماده شدن از براى مكاشفه ، و درك بارق الهى . در اين مرحله موضوع مدرك از أنائيت متعاليهء خود آگاه مىشود و به وسيلهء مشاهده و حدس فلسفى عالم ما بعد الطبيعه و هستى متعاليه را تصديق مىكند ؛ 2 . مرحلهء مشاهدهء انوار الهى و كسب انوار سانحه ، كه مبناى شناخت و علم را تشكيل مىدهند ؛