نقطه نظر فلسفهء اشراق نور مجرّدى است كه از اصل نور الانوار ساطع شده و عالم را فرا مىگيرد .
اشراق حضورى و شهود هم در مرتبت و هم در اصالت مقدم است بر برهان و تعقل ؛ و اين نكتهاى است كه در فلسفههاى جديد ، على الخصوص در پديدارشناسى متعاليهء هوسرل ، از اهميت زياد برخوردار است .
در اين مختصر ، مجالى براى بررسى عميق جوانب مختلف فلسفهء اشراق نداريم ، ولى اجمالا به برخى از رءوس مطالب آن فلسفهء اشاره خواهيم داشت .
پيش ازين متذكر بودهايم كه انواريه شرح نسبتاً مفصلى است از قسمت دوم كتاب حكمة الاشراق . قسمت اوّل ( كه ترجمه و شرح نشده ) داراى اهميت خاص است ؛ اين قسمت ، به گفتهء سهروردى ، قسمت بحثى فلسفهء اشراقى را شامل است . گروهى از مورخين اخير ، بر اين رأى بودهاند كه اكثر مباحث قسمت اول ، صرفاً ، مباحث منطقى بر روال منطق مشاء مىباشد ؛ و اصولا ارزش كمترى براى اين قسمت از كتاب قائل شدهاند . اين رأى اگر هم كه صادق باشد ، ( و روشن است كه صدق آن بدين معنى تواند بود كه نظام اصلى و مبحث وجود در فلسفهء اشراقى شامل قسمت دوم كتاب است ) ، دليل نمىتواند بود براين كه در شرح مباحث ، معانى و نظام كلّى فلسفهء اشراقى ، قسمت اوّل كتاب را ، بكلّى ، ناديده بگيريم ؛ على الخصوص كه در قسمت اول كتاب ، از يك طرف ، مباحثى در منطق عنوان شدهاند كه ارزش بسزائى در منطق صورى دارند ؛ ( از آن قبيل است ردّ قضايا به صورت قضيهء ضروريهء البتّاته ، اشكال دوم و سوم در قياس ، و غيره ) از طرف ديگر ، مباحثى مانند قاعدهء اشراقيّه در تعريف و مسألهء ابصار ، مورد بررسى قرار گرفتهاند ، كه از جملهء مسائل مهمّ مبانى بحث معرفت و شناختشناسى در نظام حكمة الاشراق هستند . بنا بر اين خواهيم كوشيد اشاراتى مجمل به اهم مسائل قسمت اول داشته باشيم . قصد ما از اشارات ذيل تعريف چيستى فلسفهء اشراق است و تذكر به اينكه نظام فلسفى سهروردى ، در تاريخ فلسفهء ، نظام پر ارزشى است كه على رغم گفتههاى مستشرقين و مقلدان آنها ، كه فلسفهء را صرفاً « فلسفهء غربى » ( چه از نوع مثبتگراى منطقى و مكتبهاى اصالت نفظ و چه از نوع عقلگرائى هگلى و پيروانش و چه متافيزيك ارسطوئى ) مىشناسند ، فلسفهاى كامل بوده و داراى ارزش مشخص و مشهود ، در تحرك از مجهول به معلوم ، در نظامهاى فلسفى علمى است ؛ و كمترين ارزش آن اين است كه نظام پديدارشناسى متعاليهء فيلسوف عظيم الشأن قرن ما ، هوسرل ، بيان ناقصى است از علم حضورى در مقابل بيان سهروردى از علم حضورى اشراقى و شناخت بر مبناى مشاهدهء اشراقى .
در اين وجيزه ، مجالى براى بررسى كامل فلسفهء اشراقى نداريم ، ولى يادآور مىشويم كه آنچه به نام حكمة الاشراق و يا فلسفهء اشراقى معروف است و بانى آن را سهروردى مىشناسيم ، منحصراً در كتاب حكمة الاشراق بيان نشده است ، بلكه فلسفهاى است جامع كه سير تكامل آن را ، در حد اقل ، چهار كتاب اصلى فلسفى سهروردى ، يعنى در كتابهاى : التلويحات ،
انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة مقدمه 20
مساهمون: محمد شريف نظام الدين احمد بن الهروى
صمقدمه ٢٠