جذب قواى ظلمانيهء او [ كه ] مقهور شده است در ايام حيات . قوله : فيتخلّص الى عالم النّور المحض و يصير قدسيّا تقدّس نور الانوار و القواهر القدّيسين . « 1 » يعنى نور متقوى به شوارق عظيمه خلاص مىشود بعد از فساد بدن به عالم نور محض كه فوق عالم نور مثالى است ، و پاك مىشود آن نور از جميع تعلقات و خيالات و جهالات بالكلّيه به طهارت نور الانوار و انوار قاهرهء طاهره . قوله : و لمّا كان من المبادى لا يتصوّر القرب بالمكان بل بالصّفات ، كان أكثر النّاس تجرّدا عن الظّلمات أقرب منها . « 2 » چون تقرب نسبت به مبادى عاليه مكانى نيست - از جهت تنزه انوار از مكان و جميع لوازم اجسام - بلكه تقرب به ايشان به اعتبار صفات و اخلاق است ، پس هر انسان كه به حليهء علوم الهى محلّى و از تعلّقات جسمانى مجردتر بوده باشد به مبادى قريبتر خواهد بود . و اليه الاشارة بقوله ، عليه و آله السّلام : « تخلقوا باخلاق اللّه . » أى تشبهوا به فى الاحاطة بالمعلومات و التّجرّد عن الجسمانيات . قوله : و الشّوق حامل الذوات الدّرّاكة الى نور الانوار ، فالاتمّ شوقا أتمّ انجذابا و ارتفاعا الى النّور الاعلى « 3 » . و چون ثمرهء شوق محبت مفرط است - كه آن را عشق مىگويند - و ثمرهء عشق وصال معشوق است بعد از رفع مانع ، پس ثمرهء شوق وصال معشوق است بعد از فساد صيصيه كه مانع وصال است . و از جملهء علامات شوق و محبت اطاعت محبوب است به اطاعت امر رسول ؛ اذ كما قال اللّه تعالى :
« 4 » الآيه . قوله : لما علمت أنّ اللّذة وصول ملائم الشّىء و ادراكه لوصول ذلك ، و الالم ادراك حصول ما هو غير [ ملائم ] للشىء من حيث هو كذا ، و جميع الادراكات من النّور المجرد و لا شىء أدرك « 5 » منه ، فلا شىء أعظم و ألذّ من كماله و ملائماته . « 6 » و چون ادراك او عين ذات او است - چنانچه در « مقاله اولى » از اين قسم مذكور شده است - و هر چند مدرك نورانىتر باشد از ادراك او لذت بيشتر است ، و هيچ چيز انور « 7 » از نور جوهرى نيست پس هيچ چيز اعظم از او و الذّ از ادراك او نخواهد بود .