انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 161

اين بيان ابطال دليل ديگر مشائين است كه بر ابطال تناسخ گفته‌اند . و بيان اين دليل بر نظم طبيعى است كه اگر تناسخ حق باشد لازم مىآيد كه وقت فساد صيصيه انسيه متصل باشد به وقت كون صيصيه صامته و التّالى باطل فالمقدم مثله . اما بيان ملازمت اين است كه اگر متصل نباشد وقت فساد به وقت كون لازم مىآيد تعطيل نفس بين البدنين ، و اين باطل است به مذهب خصم كه قائل [ به ] تناسخ است . و ايضا اگر جايز باشد تعطيل نفس بين - البدنين زمانا يا ابدا نيز تعطيل او جايز باشد ، پس تناسخ نشود ؛ هذا خلف . و اما بيان بطلان تالى اين است كه بر اتصال وقت فساد صيصيه انسانيه به وقت كون صيصيهء صامته اصلا دليل نيست ، پس اتصال لازم نيست . و اما بيان ابطال اين دليل اين است كه شايد وقت فساد صيصيه انسانيه به وقت كون صيصيه صامته متصل بوده باشد ، و دليل و وجه آن ما را معلوم نباشد ، زيرا كه جميع كائنات و حوادث عالم كون و فساد مضبوط است به اوضاع فلكيه كه غايب است از ما ؛ چه از امور فلكيه مستمره آنچه بر ما ظاهر است آثار ايشان است نه اسرار آن ، و احتمال دارد كه اين تطابق و اتصال واجب بوده باشد به قانون مضبوط در عنايت ازليه كه به سبب غموض آن قانون اطلاع ما بر وى ممكن نباشد . و چنانچه قانون مضبوط در نفس الامر كه ما آن را نمىدانيم موجب است در خسارت بعض ربح بعض را به حيثى كه بينهما مال معطل نبوده باشد « 1 » همچنين آن قانون مضبوط موجب موت بعضى صياصى و حيات بعضى بوده باشد بلا فصل . قوله : و هذا مذهب المشرقيّين « 2 » . يعنى اين انتقال نفوس ناقصين به ابدان حيوانات بدون انسان و ثبات و جماد و عدم تعطيل بين البدنين مذهب اشراقيان است . قوله : قال المشاءون « جميع الأمزجة مستدعية بخواصّ مزاجها نفوسا متصرفة ، فيلزم فيها ما ذكرتم من الانسان » . « 3 » مشائين گفته‌اند كه جميع امزجه اقتضاى نفوس از مبدأ نموده است پس اگر تناسخ حق باشد لازم مىآيد كه به يك بدن دو نفس متعلق شود ، و اين باطل است بالاتفاق . و اشراقيان جواب گفته‌اند كه امزجه حيوانات ديگر غير از انسان به واسطه بعد مزاج از اعتدال ، استعداد قبول نفس از مبدأ ندارد ؛ بلكه از صياصى انسيه قبول مىكند . قوله : هذا مذهب المشائين . « 4 » يعنى امتناع « نقل » مذهب مشائين است .