انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 159

يعنى هر خلق را چندين ابدان متنوعه است چه تهور و كبر را شير و ببر و پلنگ و فيل و غير آن است و جبن را ثعلب و ارنب و امثال [ آن ] است و حرص را خوك و گنجشك و مورچه و نظاير آن است و محاكاة و سخريه را قرود و امثال آن است ، و على هذا - القياس اخلاق ديگر . قوله : و لكلّ قوم من أرباب الصّناعات أمّة من الصّوامت تشبّههم خلقا و عيشة . « 1 » [ [ مانند تركان كه اخلاق ايشان به سباع مناسبت دارد ] ] « 2 » و دزدان و عياران كه به موش و امثال آن مناسبت دارد ؛ پس البته بعد از فناى ابدان انسانيه نفوس ايشان به ابدان آن حيوانات متعلق مىشود ، و على هذا القياس اقوام ديگر فلا جرم . قوله : فتنتقل الى اكبر « 3 » . . . الاوسط على المراتب الكثيرة ، ثمّ الى الاصغر فى ازمنة متطاولة . « 4 » در « اوسط مراتب كثيره » بدان سبب قيد كرده است كه اوسط را حد معين نيست ، به خلاف اكبر و اصغر كه هر يك را حد معين است و در اصغر « ازمنه متطاوله » از آن جهت قيد كرده است كه بعد از مرور ازمنهء طويله از اوسط به اصغر انتقال مىكند . و تقرير اين كلام و توضيح اين مرام به احسن طريق اين است كه نفس شقى متصف به اوصاف ذميمه متعدده ، بعد از فناى بدن انسانى به بدن انواع حيوان انتقال مىكند كه به خلق غالب او مناسبت داشته باشد . در آن نوع اولا شخصى قوى مىشود و به ترتيب اشخاص ضعيف شده انتقال مىكند به بدن نوع ديگر كه آن خلق در وى كمتر از نوع اول بوده است ؛ و در آن نوع نيز اولا شخص قوى شده به ترتيب ضعيف مىشود و انتقال مىكند به بدن نوع ديگر كه مناسب خلق ديگر باشد كه كمتر از آن خلق است . اگر آن خلق زايل شده باشد و اين خلق را نيز به همان ترتيب كه مذكور شد زايل نموده به بدن نوعى از حيوان انتقال مىكند كه مناسبت داشته باشد به خلق ديگر كه كمتر از اخلاق سابقه است در آن نفس . و به همين طريق جميع اخلاق رذيله را زايل كرده اگر به عالم نور مناسبت تمام پيدا كرده است و از وهميات و حسيات بالكليه نجات يافته است به عالم مثال عبور نموده در عالم نور و سرور از لذات عقليه مسرور مىنمايد ، زيرا كه مانع ادراك لذات عقليه اخلاق رذيله بوده است كه اگر به بعضى از وهميات و حسيات مبتلا بوده باشد كه [ به ] سبب غايت قلت آن وهميات ، مناسب آن در عالم كون و فساد حيوان نبوده باشد در عالم مثال به صور حيوانات محشور شده مدت مديد گشت مىكند در آن عالم تا بالكليه از جميع هيئات رديئه و امور وهميه نجات يافته در عالم نور و سرور مسرور بوده باشد . و بعضى