انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 147

غير « 1 » غافل عن البدن . . . كذلك هو غير غافل عن العوالم العقلية ] ] « 2 » . و اين اشراقات أخرى اشاره به آن اشراقات است كه به آن ادراك عوالم نوريه مىكند ؛ و لهذا بيان كرد آن اشراقات را و گفت كه چنانچه نفس ناطقه در زمان تعلق به بدن از تدبير بدن غافل نيست ، همچنين - در زمان تعلق از عوالم عقليهء نوريه نيز غافل نيست ؛ مخصوصا در هنگام صحت مزاج و شدت نور نيره ، كه نهايت توجه به عالم نور مىدارد . قوله : و له ذكر اجمالى ، أنّ هذا الاشراق على الخيال مثل الاشراق على الابصار . « 3 » [ [ يعنى چنانچه نور مدبر به علم حضورى اشراقى ادراك مىكند چيزى را كه مقابل باصره است ، و به قوت باصره ادراك آن شىء مىكند ، همچنين به قوت باطنهء جسمانيه - كه آن را به اعتبار ادراك صور حسيه - متخيله مىگويند ، ادراك مىكند صور مثاليه را كه در عالم مثال موجود است و قائم است به ذات ] ] . « 4 » و فرق ميان اشراق ابصار و اشراق خيال اين است كه چيزى كه به اشراق ابصار ظاهر مىشود اشد وضوحا است نسبت به چيزى كه به اشراق خيال ظاهر مىشود ؛ و سبب شدت وضوح آن امر كه به اشراق ابصار ظاهر مىشود طول مدت يقظه است از نوم و تخيل ؛ و لهذا سيد كائنات ، صلوات اللّه عليه ، فرموده : « الناس نيام فاذا ماتوا انتبهوا » و چون مدت آخرت غير متناهى است بنا بر آن دنيا نسبت به آخرت خواب است و شخصى را كه حقايق اشياء در اين عالم ظاهر شده است ، همان حقايق در آخرت روشن‌تر ظاهر مىشود ؛ چنانچه صورت زيد مثلا كه در خارج ديده مىشود اشد وضوحا است از صورت زيد كه در خواب ديده مىشود يا تخيل كرده مىشود ؛ و الا در اصل ادراك تفاوت نيست و در شرايع الهى همين انكشاف حقايق اشياء را به رؤيت حق تعبير كرده‌اند ، فافهم ذلك و تدبّر . و در آخرت لذت هر كس به قدر تجلى ، و تجلى به قدر ادراك حقايق اشياء در عالم شهادت خواهد بود ؛ و اين تجليات بعد از خروج از دركات نيران است كما سيجىء تفصيله ، انشاء اللّه تعالى . قوله : و البصر لمّا كان ادراكه بكونه حاسّة نوريّة و عدم الحجاب بينه و بين المستنير ، فالنّوريّة مع « 5 » عدم الحجاب فى المجردات أتمّ ، و هى ظاهرة لذاتها . « 6 » چون علت ابصار ، حاسهء نورانيه و عدم الحجاب بين الرائى و المرئى است و نوريت و عدم حجاب در مجردات اتمّ ، و مجردات ظاهر لذاتها است - زيرا كه ظهور مجرد عين ذات اوست - پس مجردات رائى و مرئى است البته .