انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 140

آن قوت به منزلهء قوت باصره است ، كه چنانچه به قوت باصره نفس ادراك حسيات مىنمايد ، همچنين به اين قوت ادراك مىكند معانى معقوله را . و آن كه اين قوت بعضى اوقات ادراك مىكند خلاف نفس الامر را ، بدان سبب است كه به سبب غلبهء قواى ظلمانيه و كثرت ميل نفس به جسمانيات ، انتقال نموده [ به ] اين قوت [ كه ] به ضد آن معانى [ است ] كه در عالم افلاك است ؛ و الا اختلاف در معانى ممكن نيست . قال الشّارح : [ [ يدلّ على تعلّق الاستعداد « 1 » بها اختلال « 2 » التّذكّر لاختلال البطن « 3 » الاخير ] ] « 4 » و اگر چه اين مقدمات - كه در باب حواس باطنه مذكور شده است - ظنّىّ است و ليكن كثرت ظنيّات موجب اطمينان مىشود . قوله : و قد علمت أنّ انطباع الصّور فى العين ممتنع . « 5 » اين مطلوب سيوم است از مطالب ثلاثه كه در اين فصل مذكور مىشود . ارسطاطاليس و اكثر مشائين گفته‌اند كه صور اشياء در باصره منطبع مىشود ؛ و به سبب انطباع مرئى مىگردد ؛ و مصنف - در « قسم اول » « 6 » اين كتاب - رد كرده است اين مذهب را ؛ و گفته است كه : انطباع صور كبيره در محال صغيره ممتنع است بالضرورة . و ايضا طايفه‌اى از حكما گفته‌اند كه ابصار به خروج شعاع است از عين ، و ملاقات او به مبصرات و عند الملاقاة أيضا واقع مىشود ، و اين نيز باطل است ، زيرا كه اين شعاع عرض است يا جسم است ؛ اگر عرض است ، چون انتقال عرض از يك محل به محل ديگر محالست ، پس انتقال نيز از يك جسم به جسم ديگر ممكن نباشد ، هذا خلف ؛ و اگر جسم است ، متحرك به اراده است يا متحرك است به طبع ؛ اگر متحرك به اراده است پس حيوان ذى شعور مدرك است ، و بر اين تقدير مدرك شعاع باشد نه انسان ، و اين باطل است بالضروره ؛ و اگر متحرك بالطبع است پس بايد كه حركت او مخصوص يك جهت باشد نه جهات مختلفه ، و اين نيز باطل است بالضروره . قوله : فالحقّ فى صور المرايا و الصّور الخيالية أنّها ليست منطبعة ، بل هى صياص معلّقة ليس لها محل . « 7 » يعنى اذا ثبت أنّ الابصار بالانطباع و الشّعاع ممتنع ، فالحقّ أنّ ما يرى فى المرايا و الخيال من الصّور هى صور مثاليّة معلقة لا فى محل و مكان ، و مظهره فى الخيال . و المرايا الّتى قابلته بظهورها بوجود علتها التامّة الّتى كانت اقتضاء المرايا و وجودها و وجود الخيال و مقابلة