مشخصات نسخه :
نسخهء مورد استفادهء ما ، داراى اين مشخصات بوده است : اوراق در ابعاد 15 * 20 سانتيمتر ، 13 سطر در هر صفحه ، به ابعاد 5 / 9 * 5 / 14 سانتيمتر . تعداد برگها 230 ؛ با خط نستعليق سبك هندى ؛ تاريخ كتابت : هفتم ذى قعده 1265 ه . ق . ؛ ثبت شده در زير شمارهء 766 .
spr
؛ و در كتابخانهء
Koniglichen Bibiothek
برلين « 1 » نگهدارى مىشود . نسخهء انواريه در اصل جزو مجموعهء كتابهاى خطى و چاپى فارسى و عربى و هندى متعلق به اشپرنگر بوده ، كه در طى مسافرتهاى خود به هندوستان جمعآورى كرده است . اين مجموعه ، بعدها ، به كتابخانهء برلين تعلق يافته است . « 2 »
شخصيّت شارح :
شارح ، به نظر مىآيد كه از ارجمندان طلاب علوم فلسفى و عرفانى زمان خود بوده باشد . اين استنباطى است كه خوانندهء نكته بين پس از مطالعهء انواريه بدان تصديق خواهد كرد . قبلا متذكرشدهايم كه پس از تجسّس فراوان و طلب معاونت از صاحبنظران و دانشمندان گرامى ، هنوز موفق به يافتن شرح حالى از هروى نشدهايم ؛ لكن ، آن طور كه از فحواى عبارات كتاب بر مىآيد ، شارح ، بر طريقهء مشائين ، مدتى تحصيل حكمت طبيعى و الهى مىنموده ، و از علوم رياضى زمان خود نيز بهرهاى اندوخته ؛ علاوه بر اين ، به عرفان ، تصوف و سلوك صوفيانه علاقهمندى خاص مىداشته ؛ و اين علاقه و ارادت ويژه ، تأثيرى آشكار بر شرح او گذاشته است . شارح ، به اغلب احتمال در هندوستان مىزيسته و با علماى هند در تماس مىبوده ؛ لكن هيچ اطلاعى در خصوص مكان زندگانى او به دست نتوانستيم آورد . حتى اينكه نام و نشان او ، وى را به هرات منتسب مىدارد نيز ، مؤيد نكتهء خاصى در باب محل زندگانى و ترجمهء حال او نمىتواند بود . منتهاى مراتب ، مستند به مواردى چند كه از طرف خود او رقم تذكر پذيرفته ، اين استنباط مقرون به واقع ، براى ما حاصل مىشود كه ، هروى ، از رهگذر مباحثه با علماى هند ، با مطالب و گوشههايى از مضامين مكتبهاى فلسفى هند آشنائى حاصل كرده ، و از آن مطالب و مضامين ، در مواردى ، براى شرح مطالب حكمة الاشراق سود جسته است ؛ و برخى از جنبههاى نظام فلسفى حكمة الاشراق را ، على الخصوص ، با جنبههايى از مكتب
هامش
( 1 )die handschriften - verzeichnisse der koniglichen Bibliothek zu Berlin Sechszehnter Band Verzeichnisse der Arabischen Handschriften von W . Ahlwardt . vierter Band , ( berlin :A . Asher , 1829 ) , p . 402.
( 2 ) . مجموعهء كتابهاى خطى و چاپى اشپرنگر ، شامل 1966 عنوان كتاب به زبانهاى فارسى ، عربى و ( معدودى ) هندى مىباشد . براى اطلاع بيشتر از كيفيت اين مجموعه ر . ك :A . catalogue of the Bibliotheca Orientalis Sprengeriana . Gilssun : Wilhelm keller , 1857.