انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 112

است در جسم حار بالقوه و حركت [ آن را ] از قوه به فعل آورده است ؛ چنانچه اصحاب كمون و بروز خيال كرده‌اند ، زيرا كه آب جوشانيده كه بخضخضه جوشانيده مىشود - يعنى خضخضه كه گياه حار است در آن آب انداخته مىشود تا تلطيف آب نمايد - ظاهر و باطن گرم مىشود پيشتر از انداختن خضخضه ، جوشانيده [ را ] ظاهر و باطن هر دو سرد بود ؛ پس اگر حرارت از باطن او ظاهر شده باشد بايد كه باطن او سرد شود و التّالى باطل فالمقدم مثله . فثبت أنّ الكمون و البروز باطل و الحركة مسخّنة . [ قوله ] : و ظنّ بعض النّاس أنّ الماء [ لا ] يتسخّن بالنّار ، بل يفشو فيه اجزاء ناريّة معها الحرارة ، و ذلك باطل . فإنّ لو كان بالفشوّ « 1 » ، لكان الماء الّذى فى الخزف اسرع تسخّنا من الّذى فى [ بعض ] القماقم الحديد [ يّة ] و النّحاسيّة . . . و ليس كذا . « 2 » بعضى از حكما گفته‌اند كه آب گرم نمىشود به مجاورت آتش بلكه اجزاى آتش داخل مىشود در آب از منافذ ظرف و به حرارت اجزاى آتش گرم مىشود . و اين مذهب باطل است ، زيرا كه اگر تسخّن باشد [ و گرمى ] آب به دخول اجزاى نار بوده باشد لازم مىآيد كه آب خزف اسرع تسخّن باشد از آب ظروف حديد و نحاس و امثال آن ، زيرا كه منافذ در خزف بيشتر است از حديد و نحاس و به تجربه ثابت شده است كه آب حديد اسرع تسخّن است از آب خزف ، فبطل ما ظنوا . [ قوله ] : ثمّ النّاريّة كيف تدخل فى الظرف المملوّ الّذى لم يبق فيه مكان لفاش . « 3 » يعنى اگر حرارت به دخول اجزاى ناريه بوده باشد بايد كه ظرف پر آب كه سر او را مسدود كرده باشند اصلا گرم نشود ، و آن آب همچنان بارد بوده باشد ، و التّالى باطل بالتّجربة فالمقدّم مثله . اما بيان ملازمه اين است كه اگر با وجود سد منافذ و امتلاء ظرف به آب اجزاى ناريه داخل شود تداخل لازم مىآيد ، و اين باطل است بالضّرورة . [ قوله ] : و هذه القوابس اذا امتزجت ، حصل منها المواليد . « 4 » يعنى عناصر ثلاثه كه ارض و آب و هوا باشد وقتى كه ممتزج مىشود به سبب حصول استعداد قبول اثر از اشعهء كوكبه و وقوع فعل از اشعه و انفعال عناصر ، اثر « 5 » از فاعل كه اشعه است حاصل در عناصر مىشود ، از آن امتزاج مواليد ثلاثه كه عبارت از معادن و نباتات و حيوانات است ؛ كه مركبات مزاجيّه منحصر در اين سه جنس است . و اما كائنات ارضيّه كه از ابخره و ادخنه حاصل مىشود مركبات غير مزاج است ، و لهذا تركيب آن سريع الاضمحلال