عالم خليفه معين نموده است كه تدبير آن عالم معوض به آن خليفه است ، و چنانچه عقل اول خليفهء عالم عقل است ، و نفوس افلاك خلفاى عالم افلاك ، و نظاير آن خلفاى عالم افلاك مثالى ، و نفوس بشرى و اشعهء كوكبى در اين عالم . ظاهر است كه جميع حوادث از آثار آن است و خلافت انسان در اين عالم ظاهر است و « 1 » جميع صناعات و علوم از نفوس انسان در اين عالم [ م ] ظاهر است . قال جل جلاله :
« 2 » و قوله ، جل ذكره :
« 3 » دليل واضح است بر خلافت انسان در اين عالم . و اما خلافت آتش در عالم بدان سبب است كه آتش روشنكنندهء تاريكيها و نفخ و هذه اشياء . . . « 4 » و به اصلاح آورندهء اغذيهء فاسده است ، پس حصّهاى از خلافت در وى هست و لهذا او را خليفهء صغرى گفتهاند . [ قوله ] : فلذلك أمر الفرس بالتّوجه اليه فيما مضى من الزّمان . « 5 » و از همين جهت كه آتش أخ نور اسفهبد و خليفهء انوار و اشعهء الهى است در عالم عبادت ، حكماى فارس كه صاحب شريعت بودهاند توجه نمودند « 6 » به او در اوقات عبادت . قال الشّارح : [ [ اوّل من جعل ذلك . . . اوجبه [ فردا ] فرضا زرادشت ، الفاضل المؤيّد ] ] « 7 » و از اين عبارت معلوم شد كه حكيم زرادشت نبى مؤيّد من عند اللّه بوده ، و مخفى نماند كه اگرچه جميع انبياء از براى تهذيب قوّهء نظرى و عملى مبعوث شدهاند و ليكن ادوار جزئيّهء فلكيّه اقتضاى قوانين و ضوابط و اعمال مختلفه مىكند كه تهذيب اخلاق مردم آن ادوار بدون عمل نمودن بر آن ضوابط و اعمال مختلفه ممكن نيست . و ايضا قبلهء عبادت نيز به اختلاف ادوار مختلف مىشود . اين دور كه آخر ادوار عالم است چون اقتضاى بعثت سيّد البشر و الملائكه نموده بود آن حضرت در اين دور مبعوث شد ، و تحويل نمود قبله را به كعبه - كه مثال بيت المعمور است - به سبب آنكه چنانچه مرجع جميع اشياء به روى دل به بيت المعمور است همچنين مرجع انسان كه خليفهء اين عالم است به روى ظاهر به طرف كعبه بوده باشد و در اوقات مناجات به جانب مثال بيت المعمور متوجّه شود تا از بيت المعمور كه منبع الفيوض است انوار و فيوض بر وى فايض شود . پس هر كس در اين عالم روى او به كعبه جسمانى بوده باشد بعد از فنا روى دل [ او ] به كعبهء حقيقى خواهد بود ، و هر كس در اين عالم از اين كعبه رجوع نموده