انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 97

ارتقاؤه لا لانّ له حينئذ حقيقة اخرى . . . » و ما عند الفلك يقول [ الخصم ] أنّه يتسخّن بحركة - الفلك . « 1 » شيخ ابو على سينا در مصنّفات خود گفته است كه اگر آتش حار رطب بوده باشد ، و ظاهر حقيقت او مغاير حقيقت هوا نباشد پس جزء او جزء هوا بوده باشد . و ظاهر است كه جزء آتش فوق جزء هوا است ، پس معلوم شد كه حقيقت آتش غير حقيقت هواست . و مصنّف مىفرمايد كه اين كلام مستقيم نيست زيرا كه گنجايش دارد كه گفته شود كه موجب ارتقاء « 2 » او لطافت اوست ، و موجب لطافت كثرت حرارت است ، پس ارتقاء او نه از آن جهت است كه او را حقيقت ديگر است غير حقيقت هوا ؛ بلكه از آن جهت است كه او را لطافت ديگر حاصل شده است ، و آنچه قريب به فلك است هواى فلك مسخّن است به حركت فلك ، نه عنصر ديگر است . [ قوله ] : و الهواء ينقلب ماء كما ترى [ ممّا يركب ] الطّاسات المكبوبة على الجمد من القطرات ، و لا يتصوّر أن تكون للرشح « 3 » ، فتعيّن أن تكون هواء صار بشدّة البرد ماء . « 4 » چون فارغ شد از اثبات حقيقت و تعداد عناصر ، اراده كرد [ به ] بيان انقلاب بعضى را به بعضى كه آن را كون و فساد مىگويند ؛ و الّا به تغيير صورت جوهرى است به مذهب مشائين كه قائل به وجود صورت نوعيّه‌اند ؛ بيشتر كيفيت واقع مىشود به مذهب اشراقيان كه به صورت جوهرى قائل نيستند ، چنانچه در « مقالهء سيّوم » از « قسم اول » اين كتاب مذكور شده است « 5 » و مراد از « طاسات مكبوبة برجمد » طاسى است كه بر ژاله و برف مىپوشند و بر ظاهر طاس قطرات ظاهر مىشود ؛ و اين قطرات از ترشح ژاله و برف نيست از داخل به ظاهر طاس ، زيرا كه اگر ترشّح ممكن باشد از آب گرم ترشّح اولى باشد ، به سبب لطافت و سرعت خروج او ، و الوجود يكذبه . پس ثابت [ شد ] كه قطرات همان هواى متّصل ظاهر طاس است كه از جهت شدّت برد منقلب به آب شده است . و أيضا منقول است كه در بعضى از كوهستانها مشاهده شده است كه بعضى اوقات بدون وجود ابر باران باريده است ، زيرا كه بر هواى آن موضع برودت غالب شده است و آن هوا منقلب شده است به آب . [ قوله ] : و الماء صيرورته هواء تشاهد من [ تحلّل ] الأبخرة « 6 » [ [ المرتفعة من الاجسام الرطبة كالماء و الطّين ] ] . « 7 »