انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 93

به كيفيّت برودت و رطوبت [ است ] آب است . و آن كه در وى حرارت و رطوبت است هواست . و آنكه در وى حرارت و يبوست است آتش است . و به اين دليل اصول قوابس چهار باشد ] ] . « 1 » [ قوله ] : و ضابط الرّطوبة عندهم قبول التّشكّل و تركه [ و الانفصال ] بسهولة ، و ضابط اليبوسة قبول هذه تركه بصعوبة . « 2 » چنان [ كه ] مذكور شد . [ قوله ] : و الحقّ بابى هذا . « 3 » يعنى حق اين است كه آتش عنصر ممتاز از هوا نيست به صورت مقوّمه ، بلكه ممتاز است از هواى بر بادى « 4 » حرارت و آتش حار رطب است ، نه حار يابس . [ قوله ] : فانّ النّار امّا أن يأخذوها كما عند العامّة . . . و امّا أن يأخذوها على اصطلاح آخر . فان كانت « 5 » حجّتهم فى اثباتها عند الفلك هو « أنّ الّتى عندنا قاصدة للعلوّ » فهو ضعيف ، لانّ هذه النّار تنقلب هواء فى الحال ، و برزخها لا يبقى عند شدة تلطّفه مستعد الظهور النّور فيه ، فينقطع عنه سلطنة الحرارة أيضا و بقى هواء ، [ [ الّا أنّه يكون حارا ] ] . . . « 6 » و لو كانت باقية نارا أو على الحرارة الّتى كانت فيها ، لاحرقت ما قابلها على خطّ مستقيم ، و ليس كذا « 7 » . بيان اين كلام اين است كه آتش هواى سوزنده است و حار رطب است نه حار يابس ، زيرا كه مراد از آتش چيزى است كه عوام آن را آتش مىگويند . « 8 » و نور داخل مفهوم آتش است به نزد ايشان ، و لهذا شعله‌ها و سرخى را كه در آتش مىنمايد بر آتش مىگويند ؛ يا مراد از آتش جسم سوزنده است كه نور داخل مفهوم او نباشد . و قوله « و إمّا أن يأخذوها على اصطلاح آخر » اشاره به اين معنى [ است ] و به عقيدهء اين جماعت سموم نيز آتش است با آنكه نور ندارد . و بر هر دو تقدير اگر حجّت مشائين از براى اثبات اين مطلوب كه آتش ملتصق به عنصر فلك قمر است اين است كه ما مىبينيم كه آتش كه به نزد ماست مايل است به بالا ، اين دليل ضعيف است زيرا كه آتش فى الحال منقلب مىشود به هوا و شدّت حرارت ازو منقطع مىشود ، چنانچه نور منقطع مىشود . و اگر حرارت او به همان صرامت مىبود سقف خانه مىسوخت ، و التّالى باطل فالمقدّم مثله . و سبب صعود او حرارت فى الجمله است كه در او باقى مىماند زيرا كه حرارت موجب تلطّف جسم است و تلطيف موجب صعود ، پس علّت صعود