انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 89

[ قوله ] : و قد يكون للشىء علّة حدوث و علّة ثبات مختلفين كالصنم ، فأنّ علّة حدوثه فاعله مثلا ، و علّة ثباته يبس العنصر . و قد يكون علّة الثبات « 1 » و الحدوث واحدا كالقالب مشكّل للماء . « 2 » چون فاعل صنم كه انسان است علّت تامّهء حدوث او نيست ، بنا بر آن « مثلا » گفته است ؛ يعنى چون به حسب ظاهر علّت فاعليه است ، او را علّت حدوث مىتوان گفت مجازا ؛ و الّا حقيقت علّت حدوث و ثبات جميع موجودات واجب الوجود لذاته است ، چنانچه عنقريب مذكور مىشود . و مراد از « قالب » كوزه و امثال آن است ، يعنى قالب آب علّت حدوث و ثبات شكل آب است ، و فاعل صنم علّت « 3 » حدوث است نه بقا ، و نور الانوار علّت وجود جميع الموجودات و ثباتها [ است ] . پس جميع موجودات در حال حدوث و بقا محتاج است به نور الانوار . مخفى نماند كه اگر مراد از علّت - كه مذكور شده است - علّت تامّه است پس ظاهر است كه نور - الانوار علّت تامّهء جميع موجودات نيست ؛ و الا قدم جميع موجودات لازم مىآيد . زيرا كه علّت تامّه عبارت از جميع امور است كه وجود معلول موقوف باشد بر وى ؛ و چون وجود مواليد ثلاثه موقوف است بر حصول استعداد قبول أثر از علّت فاعليه مادّه مواليد را ، و دفع موانع و وجود شرايط ، پس مجموع اين امور علّت تامّهء مواليد است نه ذات نور الانوار . و اگر مراد علّت فاعليه است پس نور الانوار علّت ثبات جميع موجودات نمىتواند بود ، و الا جميع موجودات ازلى و ابدى بوده ، يكى باشند ؛ مگر آنكه مراد از علّت ، علّت فاعليّه بوده باشد ، و مراد از ثبات جميع موجودات انتهاى جميع علل ثانيه به او باشد ، يعنى در حقيقت علّت وجود و ثبات جميع موجودات علّت اولى است لانتهاء العلل كلّها اليها . و أيضا مىگويم كه چون نور الانوار محيط است به جميع موجودات ، و هيچ موجود ازو بيرون نيست ، استعداد مادّه و شرايط وجود مواليد نيز از وى بيرون نيست . و چون او كل موجودات است پس او است علّت تامّهء وجود و ثبات جميع موجودات ، كه اجزاى اوست ، لا محاله . و هذا هو الحقّ عند اهل الحقّ . [ قوله ] : و البرازخ العلويّة لما كانت غير كائنة [ و لا ] فاسدة لا يفارقها انوار [ ها ] المدبّرة ، بل هى دائمة التّصرف فيها ، « 4 » [ [ و ان ذهب بعض الحكماء من « اخوان الصّفا » [ الى ] أنّ نفوس الافلاك تتخلّص عن التّصرف فيها الى عالم العقل بعد ادوار طويلة ] ] . « 5 » صاحب « اخوان الصّفا » گفته است كه نفوس افلاك بعد از ادوار طويله و حركات كثيره به عالم عقل انتقال مىكند و به جاى آن نفوس كاملهء انسانى متعلّق اجرام افلاك مىشود ، و