انواريه ( ترجمه و شرح حكمة الاشراق سهروردى ) ( فارسى ) — صفحة 86

و تيره است . [ قوله ] : و لمّا كان الفلك و فاعله متشابهى الاحوال ، و كان شكل الفلك متشابها ، و لا متشابه فى وضع ما يفرض له اجزاء غير الكرىّ ، [ [ فيكون شكل الفلك كريّا ] ] ، « 1 » و كذا كلّ برزخ بسيط . « 2 » اما آنكه احوال فلك متشابه است زيرا كه فلك بسيط است و احوال بسيط متشابه است ، زيرا كه در وى قوا و طبايع مختلفه نيست بلكه هر جزو از اجزاء به كل متشابه است در حقيقت . و اما احوال فاعل او بدان سبب متشابه است كه فاعل از نور مجرّد است و منزّه است از تغيير و اختلاف . و شكل عبارت از حالتى است كه حاصل مىشود جسم را ، بعد از احاطه نمودن يك حد با حدود به آن جسم . و شكل مجسم است اگر به دايره و مربع و امثال آن واقع [ شود ] ؛ يا مسطح [ است ] ؛ زيرا كه اگر احاطه به كره [ و ] مكعب و امثال آن واقع شود شكل مجسم است ؛ و اگر به دايره و مربع و امثال آن واقع شود شكل مسطح است . و اما سبب تشابه شكل فلك اين است كه [ [ اختلاف تأثير يك قوّه ، كه آن صورت نوعيّه است ، در مادّهء واحده محال است . ] ] « 3 » و اما عدم تشابه اشكال ديگر غير كره ظاهر است ، چه در اشكال ديگر يك جانب سطح مىباشد و يك جانب خط و يك جانب زاويه . و چون ثابت شد كه جسم فلك و فاعل او متشابه الاحوال است ، و شكل فلك غير متشابه نمىتواند بود ، و شكل متشابه غير از كره نيست ؛ پس ثابت شد كه شكل فلك كروى است و اشكال بسيط و عنصريّه نيز بايد كه كروى باشد ، و الّا لازم مىآيد كه طبقهء واحده اقتضاى امور متعدده تواند كرد ، و اين محال است . [ قوله ] : و لمّا لم يكن لمدبّرات البرازخ العلويّة العلائق الشّهوانيّة و الغضبيّة و اما يمنعها عن عالم النّور ، فقبلت الاشراقات الكثيرة . فبما قبلت من نور الانوار و اشتركت المدبّرات فيه ، اشتركت تحريكاتها [ فى الدوريّة ] . و بما اختلفت من الاشراقات لاختلاف عللها ، اختلفت تحريكاتها . « 4 » و از اين تقرير معلوم شد كه علّت اشتراك جميع افلاك در حركت انوار سانحه است ، زيرا كه انوار سانحه بر جميع انوار بر يك و تيره فايض مىشود از نور الانوار . و اختلاف حركات افلاك در جهات و در سرعت و بطء به سبب اختلاف علل فاعليّه است ، زيرا كه در هر يك از افلاك يك نور از انوار قاهره مؤثّر است و هر نور قاهر چون نوع منحصر در فرد است بنا بر آن او را اقتضاى خاص [ است ] .