كن و بدان كه رفيق بد ، دوست خود را فريب ميدهد و ميل او را به كارهاى ناپسند تحريك مىكند و سرانجام آلودهاش ميسازد .
قرآن كريم بمسلمين دستور داده است كه به ظن و گمان تكيه نكنند و در بارهء چيزى كه علم ندارند با قاطعيّت سخن نگويند .
وَ ما لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً
. « 1 » در بارهء منكرين قيامت ميگويد : اينان بگفتهء خود علم ندارند . تنها از گمان خويش پيروى ميكنند ، و ظن و پندار ، آدمى را در فهم حق و درك حقيقت بىنياز نمىكند .
وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
. « 2 » چيزى را كه نميدانى و بدان علم ندارى ، هرگز در بارهاش حكم قطعى منما .
سنجش عقل
قال علىّ عليه السّلام : ظنّ الإنسان ميزان عقله . « 3 » كلمهء « ظن » در لغت به معناى يقين و گمان و شك آمده است ، و در اين حديث ممكن است هر سه معنى مراد باشد . على عليه السّلام ميفرمايد : نظرات قطعى يا حدس و گمان يا شكّ و ترديد مردم در موضوعات مختلف ، وسيلهء سنجش عقل و ميزان تشخيص درك آنان است .
هامش
( 1 ) سورهء 53 ، آيهء 28
( 2 ) سورهء 17 ، آيهء 36
( 3 ) غرر الحكم ، صفحهء 474