قال علىّ عليه السّلام : عند بديهة المقال تختبر عقول الرّجال . « 1 » على عليه السّلام فرموده : عقل‌هاى مردم را ميتوان از سخنانى كه فورى و بالبداهه ميگويند آزمايش نمود . قال علىّ عليه السّلام : ظنّ الانسان ميزان عقله « 2 » . كلمهء « ظن » در لغت بمعانى يقين و گمان و شك آمده است ، و در اين حديث ممكن است هر سه معنى مراد باشد . على عليه السّلام ميفرمايد : نظرات قطعى يا حدس و گمان يا شكّ و ترديد مردم در موضوعات مختلف ، وسيلهء سنجش عقل و ميزان تشخيص درك آنان است .

قال علىّ عليه السّلام : للانسان فضيلتان عقل و منطق فبالعقل يستفيد و بالمنطق يفيد . « 3 » على عليه السّلام فرموده است : براى آدمى دو فضيلت و برترى است : يكى عقل است و ديگرى منطق . با عقل خود استفادهء علمى مىكند و بدرك حقائق نائل ميگردد و با منطق معلومات خويش را براى ديگران بازگو مىكند و آنان را بهره‌مند ميسازد .