3 - بازگشتن از اخلاق ذميمه كه توبهء ابرار است ؛
4 - بازگشتن از غير حق كه توبهء كاملان و انبيا و اولياست .
تهجد : خوابيدن در شب ، بيدار شدن در شب ، شب بيدارى ، شب زندهدارى .
تهليل : تسبيح كردن ، لا إله الا اللّه گفتن .
ثرى : خاك ، زمين ، خاك نمناك ، رطوبت .
جمع : در اصطلاح صوفيه مقابل فرق است ؛ و فرق احتجاب است از حق به خلق ، يعنى همه خلق بيند و حق را من كل الوجوه غير داند ؛ و جمع مشاهدهء حق است بىخلق ، و اين مرتبت فناى سالك است ، چون تا زمانى كه هستى سالك بر حال باشد شهود حق بىخلق نيست ؛ و جمع الجمع شهود خلق است قايم به حق . و گفته شده است كه جمع را دو درجت است : يكى اندر اوصاف حق و ديگرى اندر اوصاف بنده .
آنچه اندر اوصاف حق است آن سر توحيد است ، و آنچه اندر اوصاف بنده است عبارت از توحيد است .
خواجه عبد اللّه انصارى گويد : حقيقت جمع نشان اتحاد است ، و اتحاد نشان و داد است ؛ تفرقه نشان دوگانگى است ، و دوگانگى بيگانگى است . هر ضيايى كه در شمع است آن آثار جمع است در موم ، و بىآتش انوار نيست ، آتش بىموم در مجلس به كار نيست . . . » شاه نعمت اللّه گويد :
در مقام جمع روشن شد چو شمع * آنچه مخفى بود اندر جمع جمع
جملهء اسما به اعيان رو نمود * صد هزار اسما ، مسمى يك وجود
جمع الجمع : مرتبت شهود خلق است قايم به حق ، يعنى حق را در جميع موجودات و مخلوقات مشاهده نمايد كه هرجا به صفتى ديگر ظاهر گشته ، كه مقام بقاء باللّه است . اين مقام را فرق بعد الجمع و فرق ثانى و صحو بعد المحو گويند . اين مقام كاملتر از مقام جمع است ، زيرا جمع شهود اشياء است به وسيلهء خدا و تبرى از حول و قوهء غير ، درحالىكه جمع الجمع استهلاك و فناى كلى است از ماسوى اللّه .
جويان : جوينده ، جستجوكننده ، در حال جستجو كردن .