گزيد و به زودى به سبب زهد و تقوى و فصاحت و شجاعت اخلاقى خويش شهرت يافت . از شواهد شجاعت اخلاقى او مخالفت صريح اوست با خلافت يزيد بن معاويه كه در آن باب ، بر خلاف كسانى مانند شعبى و ابن سيرين كه از اظهار نظر صريح ابا كردند ، عقيدهء خود را باز گفت .
وى همچنين در نامههايى كه به عبد الملك و حجاج نوشته اين شجاعت اخلاقى خود را نشان داده است . حسن در مسجد بصره حلقهء درس داشت و و اصل بن عطا و عمرو بن عبيد ، از رؤساى معتزله ، نخست از شاگردان وى بودهاند . حسن بصرى هفتاد تن از صحابه را كه در واقعهى بدر بودهاند دريافته است و احاديث بسيار از او نقل است . همچنين وى نه فقط در پيدايش طريقهء معتزله مؤثر بوده ، بلكه در ترويج فكر زهد نيز سهم بسيار داشته است و صوفيه او را از قدماى مشايخ خويش مىشمردند .
حسن در سال 110 ق درگذشت .
( از دايرة المعارف فارسى )
حلاج
حسين بن منصور حلاج ، صوفى معروف . به سال 309 هجرى او را در بغداد كشتند . وى در بيضاء فارس متولد شد و در واسط رشد كرد و در جوانى در شوشتر مريد سهل تسترى بود . همراه او به بغداد رفت و در آنجا از محضر عمر و مكى و جنيد نهاوندى بهرهها برد . بعد به مكه رفت و به خلوت پرداخت . وقتى به بغداد برگشت ، افكار تازهء او مورد قبول صوفيان بغداد نشد . او هم جامهء صوفيان را از تن بيرون كرد و چندى در فارس و خراسان به سياحت پرداخت و بعد به هند و تركستان و به قولى تا حدود چين رفت و با ملل و نحل مختلف آشنا شد . در بازگشت ، برخى كارها و افكار او و نيز ارتباطش با قرامطه و شيعيان هم صوفيه و هم فقها و هم وزير خليفه را دشمن او ساخت . حلاج ناچار به خوزستان رفت و سه سال فرارى بود تا او را گرفتند و محاكمهاش كردند كه داعى قرامطه است و مذهب تأويل و اباحه دارد و به زندانش