در كتابهاى صوفيه حالات و سخنان مؤثر و لطيف از او نقل شده است .
بايزيد بسطامى
از مشايخ بزرگ صوفيه و از مشهورترين عرفاى ايران . از زندگى او اطلاع چندانى در دست نيست . گويند جدش گبر و از بزرگان بسطام بود و مسلمان شد . بايزيد ، بعد از مدتها سياحت و رياضت كشيدن ، به بسطام باز آمد . بيشتر عمر خود را در آنجا گذرانيد و در همانجا به سال 261 يا 264 ق درگذشت .
بايزيد معتقد به وحدت وجود و ظاهرا نخستين كس در اسلام بود كه قائل به فنا بود . پيروان او را طيفوريه و بسطاميه گويند . وى شخصا اثر مكتوبى از خود به جا نگذاشته است ؛ اما سخنان او را پيروان و مريدانش گرد آوردند . قريب پانصد بند از گفتههاى او به ما رسيده است . مقبرهء او در بسطام معروف است .
جنيد بغدادى
ابو القاسم بن جنيد بن محمد بن جنيد ، ملقب به سيد الطايفه صوفى مشهور . وى در بغداد تولد يافت ، ليكن اصلش از نهاوند است . خواهرزادهء سرى سقطى ، صوفى معروف ، است . گويند سى بار پياده به حج رفت . در بغداد به سال 297 يا 298 ق درگذشت . در كتابهاى صوفيه حالات و سخنان جالب و مؤثر از او نقل شده است .
حسن بصرى
ابو سعيد حسن بن ابى الحسن يسار بصرى ، از بزرگان تابعين و از مشاهير زهاد عهد اموى . پدر وى از اسراى ميسان بود ، و خود وى نيز از موالى به شمار مىآمد . حسن در مدينه به سال 21 ق به دنيا آمد و در وادى القرى نشو و نما يافت . پس از آن به بصره رفت و آنجا اقامت