- از مطالعهء سفرنامهء ابن بطوطة معلوم ميشود كه فتوت اصنافى هم در قرن هشتم هجرى بطور عموم موجود بوده است . چنانچه أو از جوانمردى ياد مىكند كه خراز بوده است و « در حدود دويست تن از پيشهوران تحت اويند وخانقاهى دارند وهرچه روز بدست ميآورند شبانه در آنجا خرج مىكنند . »
ابن بطوطة اجتماعها وفعاليتهاى رفاهى فتيان را بخوبى مشاهده كرده ودر شهر سيواس فتيان آن شهر را ديده واز ضيافت آنان بهرهمند شده است . أو در كتاب خود زيادتر از ده جا برخوردهايش با فتيان وپذيرائى گرم آن گروه وتشكيلات رفاهى آنان را ذكر ميكند . ظاهرا بيشتر فتيان دراويش كه در اناتولى جمع شده بودند أصلا از إيران بودند ودر دورهء هرجومرج تهاجمات سفاكانهء مغول به آنجا رفتهاند لنگرها وزواياى فتيان كه در سفرنامهء ابن بطوطة مذكور است ، در غالب نقاط ممالك اسلامى دوشادوش خانقاهها تأسيس ميشده وتا آنزمان كه تشكيلات ورواج مسلك فتوت باقي بوده ، زوايا هم باقي بوده است .
متصل به زواياى فتيان نيز زورخانهها وجود داشته ودر اين رابطه بايد دانست كه فتيان در تشكيل ورزشگاهها هم نقشى مهم ايفا كرده وگروه عياران وشطاران إيران نسبت به اين كار علاقهء فراوان نشان ميدادند . « ايشان خود را با ورزش نيرومند ميساختند تا بتوانند در برابر دشمنان كشور خود با قدرت بيشترى عقايدشان را ترويج كنند » « 1 » اصطلاحات متعدد زورخانه ( مرشد وپير وكسوت وازار وغيره ) نفوذ فتوت واخيت را به خوبى نشان مىدهد .
حقيقت واهميت فتوت واخيت
بهترين توضيحات در حقيقت واهميت فتوت واخيت از مير سيد على همداني است كه عبادات بىروح را وزنى نمىنهد وافراد ثروتمند را به رعايت حقوق بندگان خدا وكمك به أبناء نوع دعوت مىنمايد وخطاب به مريدش شيخ اخى على طوطى عليشاه ختلانى كه رسالهء فتوتيه را براي راهنمائى وى نوشته است مىفرمايد :
« اى عزيز ، چون معلوم كردى كه حقيقت اين نوع طاعات ، كه دأب
هامش
( 1 ) - نقش پهلوانى تاليف كاظم كاظمينى ، ص 122 .