بزرگان فتوت ، ودر همهء مرادات را برخود بستن « 1 » كسى كه بدين شرائط عمل ميكرد ، أو را داوطلب فتوت ميناميدند مشروط باين كه هفت شرط ذيل را نيز داشته باشد :
مردانگى وبلوغ وعقل ودين اسلام واستقامت أحوال ومروت وحيا « 2 » .
در دوران بعدى ، شرائط فتوت را تا هفتاد ودو رساندهاند وشيخ عطار هم كه محتملا شاعرى غير از فريد الدين عطار نيشابورى است وخود در قرن هشتم ونهم ميزيسته ( در اين باره بعدا صحبت خواهيم داشت ) در فتوتنامهء منظوم خود ميفرمايد :
كه هفتاد ودو شد شرط فتوت * يكى ز ان شرطها باشد مروت « 3 »
اين صفات فتيان كه در أغلب متون مربوط به فتوت آمده است ، بقرار ذيل مىباشد :
راستى ، ترس از بدى ، كمك بديگران ، آزادى از هواي نفس ، پاكى دامن وچشم ، وفاپيشگى ، بخشودن به دوست ودشمن ، براي ديگران آنچيز پسنديدن كه براي خود ، در محبت مقصود جان ودل را بسته داشتن ، احتراز از دشنام وياوهگويى ، خود را مانند مورچه ضعيف فكر كردن ، مرادات نامرادان وبىنوايان را بسعى خود برآوردن ، پرهيز از خودستائى واظهار اعمال خوب خود ( ولى براي تشويق ديگران رواست ) در نيكى تمايل به سوى ترقى داشتن ، رضا در خشم ، پرهيز از دلازارى ديگران ، احتراز از خودبينى وتكبر ، حلم وبردبارى ورزيدن ، خوراندن ديگران ، اعمال ظاهر وباطن خود را يكسان نگهداشتن ، دورى از كارهاى نابايست ، عدم شكايت از ديگران ، پارسا مشربى ، حذر از تزوير ، دل را از كينه پاك داشتن ، براي كمك ديگران جان خود را بخوشى در خطر انداختن ، دل ودماغ را از هرگونه كبر ونخوت پاك داشتن ،
هامش
( 1 ) - فتوتنامهء سلطاني .
( 2 ) - كتاب الفتوة ابن المعمار ، ص 163 - 170 ( شش شرط أول را ذكر كرده است ) نفائس الفنون ، ج 2 ، ص 116 - 117 ( شرط هفتم را هم ذكر كرده ) .
( 3 ) - ديوان عطار نيشابورى چاپ سوم به اهتمام سعيد نفيسى ، ص 92 .