أنواع سلوك وتحمل در مقام اقسام مجاهدات وتهذيب نفس با رياضات مختلفه وپاك كردن روان از آلايش وقيود جزئيات وچگونگى اتصاف حضرت الوهيت به صفت اطلاق وكليت است واينها هيچكدام جزء مسائل مورد بحث حكيم ومتكلم نيست » . « 1 »
وچون شناختن اسرار حروف مرتبط بأصول اين علم شريفه بوده وحقائق اسرار نقطه يكى از مداراتى است كه دقائق علم توحيد دور آن سير ميكند .
خواستم به برخى از اسرار علم نقطه وخواص تجليات آن در صور أعيان حروفى وتصرفاتى كه در تعينات حروف مينمايد ( كه اشاره به شؤون تجليات الهى است ) بهمان طريق كه برنهاد من رسيده بازگوئى كنم وآشكار سازم ودر نوشتن اين أوراق با لسان ذوق واشاره آغاز كردم نه با روش دانشمندان علوم رسمي كه در نوشتهاى خود مسائل را با ثبات دلائل بيان مينمايند » . « 2 »
« . . . شناساندن كنه ذات حق با اقسام عبارات ولغات مختلف ممتنع وناشدني است وسرادقات جلال وأنوار جمال أو در كمال عزت ومناعت است زيرا إشارات كوتاه وقاصر عقول وافهام در نزد معرفت أو ناتوان ومتلاشى گردند ورسوم وأوهام در پرتو تجليات عظمت وبزرگى أو مضمحل ونابود ميشوند وپاكى صفت أو را وجه وسوى معين نباشد :
فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ
« 3 » يعنى هرجا رو كنيد همانجا روى خداست وتجلى الهى است . » « 4 »
آقاى احمد خوشنويس عماد در حاشيهء توحيد عارفان مينويسد كه « اسرار النقطة » منسوب به أفضل المتأخرين خواجة صاين الدين على تركه أصفهاني ( م 835 ه ) شايد همين « اسرار النقطة » ( اثر مير سيد على همداني ) باشد ولى چنانكه از « سبكشناسى » پيداست ، آن رساله « در معنى انا النقطة التي تحت الباء » است كه اثر تركهء أصفهاني است « 5 » وغير از اسرار النقطهء مورد بحث است .
3 - المودة في القربى وأهل العبا
( به عربى شرح وبفارسى واردو ترجمه شده است )
هامش
( 1 و 2 و 4 ) - سه گنجينهء توحيد قسمت دوم توحيد عارفان بترتيب ص 2 ، 3 ، 12 .
( 3 ) - آيهء 110 سورهء البقرة .
( 4 ) - ص « ز » مقدمه .
( 5 ) - سبكشناسى ج 3 ، چاپ دوم ، ص 237 .