بايد كه براي استفاده از صحبت كاملان در خود استعداد خاصي ايجاد كند واز اكل حرام وتظاهر خود را نگاهدارد زيرا هركسى كه أزين دو صفت برحذر نباشد طبق حديث رسول كه أبو سعيد خدري ( ر ض ) آن را روايت كرده است نماز وروزه وزكاة وجهاد وصدقات واعمال خير أو در روز قيامت از پايهء اعتبار ساقط مىباشد .
سبك وموضوع اين رساله ما را بياد كيمياى سعادت امام غزالى ( م 505 ه ) مىاندازد مخصوصا مباحث چهارگانهء مربوط به معرفت : معرفت خود ، معرفت خدا ، معرفت دنيا ومعرفت آخرت كه در كيمياى سعادت هم آمده درين رساله هم باختصار موجود است . اينك عبارات كوتاهى أزين رساله نقل ميكنيم :
« اى عزيز بدان كه حق جل وعلا آدمي را از دو جوهر مختلف آفريده است :
جوهر لطيف نوراني كه آن را روح خوانند وجوهر كثيف ظلمانى كه آن را جسم گويند وهر جوهري را از اين دو جوهر غذائى وصحتى ومرضى است وهر مرضى را دواى خاص است چنانكه غذاى بدن نان وآب است وغذاى دل وروح ذكر ومحبت ومعرفت . معالجان بيمارى دل وروح أولياء اللّهاند كه مزكيان هستند نه طبيبان ظاهري تزكيهء نفس وروح جهاد أكبر است وموفق كسى است كه نسيهء آخرت را به نقد دنيا بخرد زيرا
وَمَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَأَضَلُّ سَبِيلًا . . . »
« 1 »
« قيمت هركس تقدير همت اوست وخلق أزين معنى متفاوتاند : همت زنان برنگ وبوى ، همت كودكان بخورد وخوى ، وهمت أهل دنيا بگفتگو ، همت راغبان آخرت جستجو ، همت طالبان رفت وروى وهمت سالكان شست وشوى . راغب آنست كه براي آخرت ترك دنيا جويد . طالب آنست كه هر دو را طلاق گويد وسالك آنست كه در راه آرزوى قرب ورضا بقدم همت از همه اعراض جويد وعارف آنكه نقش همهء اغيار را از لوح وجود خود بشويد » .
نويسندهء رساله شاكي است كه علماى سوء با فقرا بد رفتارى ميكنند . از اشعارى كه درين رساله آورده چند بيت در ذيل نقل ميگردد ( همهء آنها از
هامش
( 1 ) - آيهء 75 ، سورهء الاسراء .