صد هزارانند در هرگوشهاى * همچو من سرگشته وحيران أو
دل پر از خون گشته در بحر غمش * دردمند وديده بر درمان أو
مجرد شو اگر خواهى كه راهى برتو بگشايد * ز تو تا با تو مويى هست هيچت راه ننمايد
جنب را تا يكى ذره ز اعضا خشك ميماند * نه در مسجد ورا را هست ونى يك سجده را شايد
22 - رسالهء خ خ مشكل حل
نسخ خطى : 4250 ، 4274 ( ملى ملك ) 246 ( كتابخانهء دانشكدهء أدبيات تهران مجموعهء اهدائى حكمت ) 2258 ( مركزى دانشگاه ) 1801 ( تاجيكستان ) ونيز : موزهء بريتانيا ( ر ك ج 2 ريو ، ص 836 ) 2323 تا 2325 ( تاشكند : ر ك فهرست ج 3 ) عكسي : 671 ، 1666 كتابخانهء مركزى .
اين رساله داراى 3 برگ در شرح اين قول است كه : « اى مشكل حل وحل مشكل » پس موضوع آن بيان مشكلات عرفان ومعرفت خداوندى است .
ميفرمايد كه معرفت را سه درجه است : معرفت خداوندى بحد ايمان ومعرفت استدلالي ( كه أرباب علم الكلام كسب كنند ) ومعرفت شهودي واين آخرى مخصوص أنبياء است وشمهاى از آن أولياء اللّه را هم ميسر ميگردد زيرا اين گروه هم توجه خود را به تطهير وتزكيهء نفس مبذول ميدارند . ولى اين معرفت شهودي وتزكيه وتصفيهء باطن كار مشكلى است « چون طائران همم ايشان برجولان فضا قدم جرات نمايند وافهام وعقول را بدور باش ما للتراب ورب الأرباب در مقام حيرت بدارند ومسامع أرواح صفوف نبوت وولايت را بنداى
وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا
« 1 » آگاه كنند تا بلبلان رياض تقديس نغمهء سبحنك ما عرفناك حق معرفتك « 2 » سرائيدن گيرند ونقباى بارگاه نبوت تنزيه لا احصى ثناء عليك « 2 » ورد وقت سازند وزعماى عرصهء ولايت توقيع
وَما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ
« 3 » برخوانند » .
در جايى ميفرمايد كه لفظ « كلمه » معنى بس رفيع دارد . زيرا حضرت
هامش
( 1 ) - آيهء 85 ، بني إسرائيل ( اسراء )
( 2 ) - أحاديث رسول ( ص ) .
( 3 ) - آيهء 67 ، سورهء الزمر .