كتب اهدائى آقاى حكمت ) كتابخانهء ملى فرانسه ( ر ك بلوشه ، ص 157 ) ، تاشكند شمارهء 2383 ( ر ك فهرست جلد 3 ) ونسخهاى هم در كتابخانهء دانشگاه پنجاب لاهور .
اين رساله در سال 1904 م بتوسط مرحوم حافظ شمس الدين احمد در لكهنو بچاپ رسيده واينك كمياب است . رساله به عراقي همداني هم منسوب شده است ولى گويا از آن عراقي رسالهء ديگر است وجدا از اين .
رساله مشتمل بر معاني مختصر متجاوز از سيصد لغت واصطلاح صوفيانه وتوضيحاتى پرامون آنها است . بيشتر اين رساله مصطلحاتى است كه در نظم ونثر صوفيه ديده ميشود وسيد ميفرمايد كه منظورش از تأليف اين رساله رفع اشكالات مردم است در فهميدن اين اصطلاحات - معاني ومرادات اصطلاحات بسيار مختصر ولى به زبان ساده وواضح نوشته شده است - مثلا : « سير جذبهء الهى را گويند گاهى سلوك بر أو مقدم وگاهى أو بر سلوك مقدم - حسن جمعيت كمالات در يك ذات . . . « 1 » واين جز حق را نشايد . شوخى كثرت التفات . . . كرشمه التفات . . . جنگ امتحانات الهى . . . بأنواع بلاى ظاهر وباطن - صلح قبول اعمال وعبادات . . . بوسايط قرب بأم محل تجليات . . . شهر وجود مطلق . . .
ده وجود مقيد مستعار . . . جانان صفت قيومى . . . كه قيام جملهء موجودات با اوست . ميخانه عالم لاهوت . . . زلف غيب هويت . . . كه كس را بدان راه نيست . رندى قطع نظر است از أنواع اعمال ظاهر . ابرو اهمال كردن وسقوط سالك است از درجات بواسطهء تقصيري كه ازو در وجود آيد - لا أبالي باك نداشتن از هرنوع را گويند كه پيش آيد وگويد وكند . ترسا معاني وحقائق را گويند وقتي كه دقيق باشد - طامات معارف . . . سماع مجلس . . . بعثت وحى . . .
بالهام صريح - ساربان راهنما . . . گوهر معاني . . . »
درين رساله مولف كلمات را به سه دسته تقسيم وهركدام را جدا ذكر كرده است : أول آنچه مربوط به عاشق ( محب ) است دوم آنچه مربوط به معشوق ( محبوب ) است وسوم آنچه مربوط به ميخانه است . بعضي از اصطلاحات معروف كه آنها را معنى كرده در ذيل ميآوريم :
هامش
( 1 ) - كلمات « را گويند » را براي گريز از تكرار حذف كردهايم .