گردمى اين زندگى مىبايدت * پاى تا سر بندگى مىبايدت
مرد مىبايد تمام اين راه را * جان فشانى بايد اين درگاه را
طعمهاى كان پاكبازان را دهند * هرگزان كي نونيازان را دهند
كار آسان نيست با درگاه أو * خاك مىبايد شدن در راه أو
11 - رسالهء « موچلكه » « 1 »
نسخهء خطى : شمارهء 4250 ( كتابخانهء ملى ملك تهران ) .
موچلكه « 1 » ( يا مچلكه ) يكى از ارادتمندان سيد بوده واين رسالهء مختصر ( در 4 برگ ) در دنبالهء ملاقاة وصحبت موچلكه با سيد نگارش يافته است .
به اين ترتيب كه وقتي موچلكه در نماز عشاء با سيد بوده ودر قفاي أو نماز گزارده است در ضمن قرائت على همداني اين آية وآيات قبل از آن را تلاوت فرمود :
« . . . وَمِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوانِكُمْ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِلْعالِمِينَ . . . »
« 2 » موچلكه بغوامض معاني وحكم درونى اين آية وآيات قبلي پى نبرد وباين علت سيد اين رسالهء مختصر را نوشته وبراي موچلكه وأمثال وى همان آيات را شرح فرموده است . مينويسد : « . . . دوش كه خدمت آن عزيز حاضر بود اين آية « 3 » مع قبله « 4 » در قرائت عشاء خوانده شده وآن عزيز گويى كه هيچ از آن فهم نكرد . أبو ذر غفارى رضى اللّه عنه روايت كرد از حضرت سيد كائناث صلى اللّه عليه وسلم كه ما من حرف من القرآن الاوله ستون الف فهم . نميدانم كه اين فقهاى زمان تو از اين شصت هزار يكى هم فهم كردهاند يا نى . . .
عرب اللّه گويد وعجم خدا ميخواند وترك « تنكرى » ميداند ومغول « يلواج » بر زبان ميراند ولى مقصودشان يكى است « 5 » » همينطور سيد در حكم ظاهر
و
هامش
( 1 ) - موچلكه ( مچلكه ) به معنى كوچك وظريف وقشنگ وآبدار است : فرهنگ فارسي معين جلد سوم ص 2886 - 2887 اين كلمه لقب يكى از ارادتمندان على همداني بوده كه ما أو را نميشناسيم .
( 2 ) - آيهء 22 : سورهء الروم 30 .
( 3 ) - يعنى آيهء 22 سورهء الروم .
( 4 ) - بظاهر آيات 18 - 21 از سورة الروم .
( 5 ) - 23 / 4250 ملك برگ 400 .