اين رساله در شرح عرفانى قصيدهء معروف خمريهء ميميهء ابن فارض مصرى ( شيخ عمر بن أبي الحسن ) است ( م 632 ه ) ويكى از شروح « 1 » متعددى است كه برين قصيدة نوشته شده است ويكى از مآخذ مولانا عبد الرحمن جامى است كه در شرح خود موسوم به « لوامع » از آن استفاده كرده است .
قصيدهء ابن فارض در ديوان چاپى 41 بيت دارد « 2 » ولى سيد على همداني فقط 32 بيت آن را شرح كرده است وهمگى اين ابيات را يكجا درين رساله نوشته است كه با ديوان چاپى اختلاف فاحشى ندارد . شرح سيد ، طبق مسلك أو ، عرفانى است نه فلسفي . در مقدمهء اين رساله مينويسد : « چون قصيدهء ميميهء شيخ عارف محقق أبو حفص عمر بن فارض مصرى قدست اسراره از آن جمله بود كه أبواب ابيات آن مشحون لطائف وحقائق وأصداف ألفاظ آن مملو جواهر دقائق است مبنى بر استعارات از ذكر مدام وميخانه وكأس وساقى ، ومؤسس بر إشارات به نتايج آثار تجليات جمال وجه باقي ، بجهت رد انكار محجوبان جاحد وردع اصرار طاغيان جامد - بر اثر هر بيت كلمهاى چند برسبيل اختصار تحرير افتاد وبر حقائق إشارات ودقائق مرموزات ناظم ولطائف استعارات وغرايب نكت واشاراتى كه ميان اين طائفه متداول است ايمائى كرده شد وبمقتضاى آنكه مباني إشارات ومعاني عبارات اين با كورهء غيبى مبين تفاوت أذواق سالكان ومعين تنوع أحوال عارفان خواهد بود - اين رساله را « مشارب الأذواق » نام كرده شد » .
بحث محبت عرفانى درين رساله بسيار مفصل وجالب است وچنين آغاز ميگردد :
هامش
( 1 ) - شروح معروف ديگر عبارت است از : ( الف ) شرح داود بن محمود قيصرى م - 751 ه ( مطالب صوفيانه وفلسفي دارد ) ( ب ) شرح محمد بن عمرى سبط مرضعى بنام « الزجاجة البلورية » أيضا . ( ج ) اين شرح يعنى « مشارب الأذواق » . ( د ) شرح مولانا عبد الرحمن جامى م 898 ه بنام « لوامع » . ( ه ) شرح مولى علمشاه عبد الرحمن بن صاجلى أمير م 987 ه . ( و ) شرح مولى أحمد بن سليمان بن كمال پاشا م 940 ه . ( ز ) شرح قاضى صنع اللّه بن إبراهيم م 1050 ه ( ر ك مقدمهء لوامع جامى بقلم آقاى حكمت آل آقا ) .
( 2 ) - ديوان ابن فارض چاپ بيروت در سال 1957 ، ص 140 تا 142 .