كشمير مخصوصا باين كتاب توجه خاصي داشتهاند - علامه محمد اقبال براساس محتويات ارزندهء اين كتاب ، مير سيد على همداني را « محرم اسرار شاهان » مينامد :
مرشد معنى نگاهان بودهيى * « محرم اسرار شاهان » بودهيى « 1 »
مؤلف اين كتاب در ميان مطالب مختلف اشعارى هم آورده است كه بقول أستاذ حكمت شايد همهء اشعار از خود سيد باشد وأو اين كار را شايد به تقليد گلستان سعدى كرده باشد . آنچه مسلم است سه بيت از غزل على همداني را با مطلع زير در اين كتاب مىتوان يافت :
زين خرابى گر تو ميخواهى كه آبادي شوى * جهد كن تابندهء فرمان آزادى شوى « 2 »
دكتر ظهور الدين احمد أستاذ اسبق زبان وأدبيات فارسي دانشكدهء دولتي لاهور پيرامون محتويات اين كتاب بحث مفصلى به زبان اردو كرده وكتاب را از روى مباني شرع اسلامى به بحث نهاده « 3 » كه در مورد آن به گفتگو نمى پردازيم « 4 » .
اكنون بايد براي نماياندن سبك كتاب چند قطعهء كوچك از اين كتاب نقل شود :
« سابق ميدان أزلي وهادي راه هدايت هر ولى أمير المؤمنين على كرم اللّه وجهه چون وقت نماز درآمدى مضطرب گشتى وروى مباركش متغير شدى . گفتند : اى أمير المؤمنين چه رسيد ترا ؟ گفت : وقت ادا كردن أمانتي درآمد كه آسمان وزمين طاقت آن نداشت . . . زين العابدين علي بن حسين عليهما السلام چون طهارت نماز كردى رخسارهء مباركش زرد گشتى وحال بروى متغير
هامش
( 1 ) - كليات اقبال ( چاپ تهران ) ، ص 361 .
( 2 ) - در ذخيرة الملوك ، اشعارى از ديوان سنائى ، نظامى ( مخزن الاسرار ) ، رومى ( ديوان كبير ) وسعدى ديده مىشود .
( 3 ) - پاكستان مين فارسي أدب ( بخش كشمير ) .
( 4 ) - غير از أبواب سهگانهء سوم ، پنجم وششم ، در أبواب هفتگانهء ديگر ، على همداني سخت تحت تأثير احياء علوم الدين وكيمياى سعادت امام محمد غزالى است .