وكبر ولايت « 1 » وبيجور « 2 » نزد سوات وما وراء النهر « 3 » وكابل « 4 » وپاخلى « 5 » وكونار « 6 » وختلان « 7 » ذكر كردهاند ، ولى درين باب أقوال در مورد كبر ولايت وپاخلى وكونار بصواب نزديكتر است . ظهير الدين بابر ( م 937 ه ) وقتي كه در سال 920 ه « 8 » جاى درگذشت على همداني را زيارة ميكند در توزك خود چنين مينويسد ، « . . . مير سيد على همداني رحمة اللّه عليه كه در ضمن مسافرت باينجا آمده ودر دو ميلى كونار جان سپرده است - شاگردانش جسد وى را در ختلان انتقال دادهاند وبقعهاى درين مكان براي وى برپا شده كه در هنگام تصرف چغان سراى « 9 » در سال 920 ه دور آن طواف نمودم « 10 » » . أزين عبارت واضح است كه جاى درگذشت على همداني همانا در نزديكى كونار « 11 » بوده يعنى در « كبر سواد » واين جايى است كه جزوى از پاخلى « 12 » قرار ميگيرد .
دربارهء تدفين
حيدر بدخشى در رسالهء مستورات مينويسد كه وقتي على همداني در ختلان حضرت رسول را در عالم واقعه زيارة كرده واين بشارت را از زبان رسالت مآب شنيده كه مزار أو همانجا خواهد بود . سيد چون بآن خطه علاقهء مخصوص داشته از آن بشارت خوشحال گرديده . زود دو ركعت نماز را بعنوان نفل گزارده است . على همداني اينواقعه را به مريدان ختلانى خود بيان نموده ودر جواب پرسش آنان كه وفاتش كي واقع ميگردد ، فرموده است : « سه سال ويك روز ويك شب بعد از اين » « 13 » وبه شنيدن اين خبر مريدان أو زارزار گريستهاند .
هامش
( 1 ) - نفحات الانس ص 477 ح - م ( با ) برگ 99 ب .
( 2 ) - آئينهء اكبرى ج 2 ، ص 392 .
( 3 ) - رياض العارفين ، ص 178 .
( 4 ) - تذكرهء صحف إبراهيم ( 2974 ) برگ 189 .
( 5 ) - كشمير ( 1 ) ص 88 ، يغما ( 2 ) ص 338 .
( 6 ) - واقعات ص 43 .
( 7 ) - مجلهء دانشكدهء أدبيات ديماه 35 ، ص 64 .
( 8 ) - بابر آن موقع حاكم كابل ونواحي آن بود .
( 9 ) - شهري است در ما وراء النهر ر - ك لغتنامهء دهخدا شمارهء 63 ، ص 236 .
( 10 ) - نقل از يغما ( 2 ) ص 338 ، در بابر نامه ( ترجمه عبد الرحيم خانخانان ) ص 84 عبارت كمي مغلوط ومتفاوت است وعبارت منقول را بظاهر أستاذ على أصغر حكمت از ترجمهء انگليسى بفارسى برگردانده است .
( 11 ) - شهر مرزى أفغانستان كنونى .
( 12 ) - غير از پاخلى كه بخشي از فرماندارى مانسهره است ر - ك تواريخ هزاره تأليف محمد أعظم بيگ ، ص 4 .
( 13 ) - مستورات ع برگ 75 - 6 .