فصل سوم : اديان و مذاهب در شبه جزيرهء عربستان و اطراف آن
با آنكه همزمان با ظهور اسلام ، كيش غالب عرب ، بتپرستى بود ، اما در گوشه و كنار عربستان ، پيروان كيشها و آيينهاى مختلفى همچون : مسيحيت ، يهوديت ، حنيفيت ، مانوى و مذهب صابئى و امثال اينها نيز وجود داشت . بنابراين مردم عربستان از كيش واحدى پيروى نمىكردند . هريك از كيشها و آيينهاى موجود نيز خالى از ابهام و تيرگى نبود . از اينرو نوعى سردرگمى و خستگى از اديان موجود حكمفرما بود . ما در اينجا دربارهء هر يك از كيشها و اديان آن روز اندكى توضيح خواهيم داد :
يكتاپرستان
يكتاپرستان يا حنيفان « 1 » كسانى بودند كه بر خلاف بيشتر مردم كه مشرك بودند از بتپرستى بيزار و به خداى يگانه و احياناً به كيفر و پاداش روز رستاخيز معتقد بودند . برخى از اين گروه ، پيرو مسيحيت بودند ؛ ولى بعضى از مورّخان آنان را نيز در شمار حنيفان آوردهاند . افرادى همچون ورقةبن نوفل ، عُبيداللهبن جَحْش ، عثمانبن حُوَيرث ، زيدبن عمربن نُفَيل ، « 2 » نابغهء جعدى ( قيسبن عبدالله ) ، اميةبن ابىالصلت ، قُسّبن ساعده ايادى ، ابوقيس صرمةبن
هامش
( 1 ) . حنيف ( كه جمع آن حنفاء است ) به كسى مىگفتند كه پيرو دين حضرت ابراهيم باشد . ( طبرسى ، مجمعالبيان ، شركةالمعارف ، ج 1 ، ص 216 . )
( 2 ) . محمدبن حبيب ، المحبّر ( بيروت : دارالافاق الجديده ) ، ص 171 .