جمع كرد و درهم كشيد و برگردانيد ، و از على بن ابراهيم است كه اين آيه در حق عثمان نازل شده چون ابن ام مكتوم مؤذن رسول اللَّه ( ص ) بود و ايمان كامل داشت چون بر حضرت وارد شد حضرت او را مقدم بر عثمان نشانيد بعثمان برخورد و عبوس شد و رو برگردانيد لذا خدا ميفرمايد :
عَبَسَ وَ تَوَلَّى أَنْ جاءَهُ الْأَعْمى
سپس خدا در مقام مدح ابن ام مكتوم برآمده ميفرمايد :
[ سوره عبس ( 80 ) : آيات 3 تا 4 ]
وَ ما يُدْرِيكَ لَعَلَّهُ يَزَّكَّى ( 3 ) أَوْ يَذَّكَّرُ فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى ( 4 )
و نميدانى تو و درك نكردى شايد اين اعمى كه آمد پاكيزه و مزكى باشد يا متذكر شود از فرمايشات پيغمبر و ياد آورى او پس نفع ببخشد او را اين يادآورى :
وَ ما يُدْرِيكَ
خطاب بفاعل عبس است و اين هم يك شاهد است كه پيغمبر نبوده زيرا حضرت ميدانست كه ابن ام مكتوم بنده صالح خدا است و مزكى هست همان عثمان بوده چنانچه آيات بعد هم شواهدى است كه شرحش ان شاء اللَّه ميآيد .
لَعَلَّهُ يَزَّكَّى
لعل براى ندانستن آن عبوس است نه ترديد زيرا خداوند ميدانست كه مزكى است پيغمبر هم ميدانست ، و مزكى كسى را گويند كه ايمانش كامل باشد اعمالش صالحه باشد اخلاقش فاضله باشد و اين منتهاى مدح است در حق ابن ام مكتوم زيرا اگر يك عيبى در ايمان و اخلاق و افعال داشته باشد مزكى نيست .
أَوْ يَذَّكَّرُ
يا فرا بگيرد . مذكر پيغمبر است كه ميفرمايد :
فَذَكِّرْ إِنَّما أَنْتَ مُذَكِّرٌ لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ
غاشيه آيهء 21 و 22 . يعنى وظيفهء تو تذكر است نه فرمان و الزام تا كى متذكر شود و كى اعراض كند ، و ميفرمايد :
وَ ذَكِّرْ فَإِنَّ الذِّكْرى تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِينَ
الذاريات آيهء 55 و غير اينها از آيات .
فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى
انتفاع از ذكرى خاص مؤمنين است كافر و مشرك و منافق و ضال و مضل و معاند و ناصب و مخالف و طاغى و عاصى انتفاع نميبرند بلكه موجب ازدياد كفر و طغيان آنها مىشود :
وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرْآنِ ما هُوَ شِفاءٌ وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ لا يَزِيدُ الظَّالِمِينَ إِلَّا خَساراً
اسراء آيهء 82 . و از اين جمله
فَتَنْفَعَهُ الذِّكْرى
هم استفاده مىشود ايمان ابن ام مكتوم ، و اين آيات شريفه درس است براى جامعه كه نبايد نظر