عمل و صراط و ساير عقبات قيامت و مواقف آن و لو بسيار سخت باشد اميد نجات دارد زيرا چه بسيار همين بلاهاى دنيوى كفاره گناهان آنها مىشود يا در عالم برزخ باندازهء استحقاقش عذاب ميچشد و بدعاى مؤمنين و شفاعت شفعاء نجات پيدا مىكند يا در قيامت مشمول عفو و مغفرت الهى و شفاعت شافعين و وسائل ديگر نجات پيدا مىكند لكن پس از آنكه گرفتار عذاب و جهنم شد كه خلود در عذاب است به كلى مأيوس مىشود لذا ميگويد :
تِلْكَ إِذاً كَرَّةٌ خاسِرَةٌ
اين كرت مثل كرات قبل نيست كه مدت داشت و منقضى شد اين كرت ديگر تمام شدنى ندارد بخصوص پس از مكالمه با خزنه جهنم و با مالك و تقاضاى برگشتن به دنيا از خداوند و جواب يأس شنيدن كه معنى خسران است .
[ سوره النازعات ( 79 ) : آيات 13 تا 14 ]
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ ( 13 ) فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ ( 14 )
پس جز اين نيست كه اين زجرة و صيحه بيش نيست پس بناگاه آنها در صحراى محشر حاضر ميشوند .
فَإِنَّما هِيَ زَجْرَةٌ واحِدَةٌ
دو نحو تفسير شده : يكى آنكه كلام كفار باشد كه بگويند : يك صيحه بيش نبود كه ما در زمين محشر شديم . ديگر آنكه جواب آنها باشد كه شما كه منكر بعث و حشر بوديد بيك صيحه تمام مبعوث و در صحراى محشر وارد شديد ، زجرة صيحهء شديد است كه تكان ميدهد و اين نفخهء ثانيهء صور است كه ميفرمايد :
نُفِخَ فِيهِ أُخْرى فَإِذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُونَ
زمر آيهء 68 ،
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ
يس آيهء 51 ،
وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً
كهف آيهء 99 .
فَإِذا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ
ساهره زمين ساده كه همين زمين دنيا باشد كه به مجرد خروج از اجداث و قبور مشاهده ميكنند ، و ساهره گفتند كه در او نه كوهى و نه عمارتى و نه اشجارى و نه دريايى مشاهده مىشود چنانچه در آيات تمام اين خصوصيات را بيان فرموده :
يَوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَيْرَ الْأَرْضِ
ابراهيم آيهء 48 ،
وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ وَ أَلْقَتْ ما