آخرت را به دنيا ميفروشند چنانچه مشاهده ميكنيم كه از هر راهى استفاده دارد و لو راه حرام باشد و كسب غير مشروع و شغل مخالف دين ميگيرند مثل ربا و ظلم و اعانت ظالم كه دين را به دنيا ميفروشند بلكه بسا بدنياى غير . و لفظ تجارت شامل همه نوع منافع مىشود محلله و محرمه و ديگر لذائذ نفسانيه مثل ساز و آواز و رقص و غير اينها از لهويات كه مقدم بر واجبات ميدارند . اينها اهل دنيا هستند كه ميفرمايد :
مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الْآخِرَةِ نَزِدْ لَهُ فِي حَرْثِهِ وَ مَنْ كانَ يُرِيدُ حَرْثَ الدُّنْيا نُؤْتِهِ مِنْها وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ نَصِيبٍ
شورى آيهء 19 . و غير اينها از آيات .
انْفَضُّوا إِلَيْها
بعضى مفسرين گفتند : ضمير اليها به تجارت بر ميگردد و اگر به لهو يا به هر دو برميگشت اليه و اليهما ميفرمود لكن مراد مجموع من حيث المجموع است كه شامل تمام منافع و لهويات مىشود ، و فض بمعنى تفرقه و پراكنده شده و از هم پاشيده شده و خورد شده . يعنى اينها متفرق شدند .
خبر از جابر است ميگويد :
( اقبل عير و نحن نصلى مع رسول اللَّه الجمعة فانفض الناس اليها فما بقى غير اثنى عشر أنا منهم )
از اين خبر استفاده مىشود كه ضمير اليها در آيه راجع به عير است نه بتجارت و لهو .
وَ تَرَكُوكَ قائِماً
ظاهرا مراد قيام صلوة است كه حضرت مشغول نماز بود نه خطبه كه اقامهء نماز ميكرد و بعيد نيست زيرا در حال نماز روى به قبله بوده و اينها عقب سر حضرت بودند فرار كردند و اگر در حال خطبه بود روى به آنها بود و شرم ميكردند كه برخيزند و بروند .
قُلْ ما عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَ مِنَ التِّجارَةِ
معنى اين است كه لهو و تجارت خيرى در او نيست مثل الايمان خير من الكفر نه اينكه آن هم خوب است و اين بهتر است .
وَ اللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ
رزق بيد قدرت الهى است :
إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ
ذاريات آيهء 58 .
هذا آخر ما اردنا في تفسير سورة الجمعة و يليه انشاء اللَّه تفسير سورة المنافقين و