و قصبه بخواهيد برويد جاده باز است اگر گودال عميقى بود مثل خندقى كه مىكندند كه از آن طرف به اين طرف نتوانند سير كنند از بسيارى از منافع محروم مىشديد .
لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
احتمال دو معنى دارد يكى آنكه بتوسط سبل راه پيدا كنيد و و اصل شويد به مقاصد خود و استفاده كنيد ، ديگر آنكه در اين آيات قدرت هدايت شويد به دين حق و به توحيد خداوند و نفى شرك .
[ سوره الزخرف ( 43 ) : آيه 11 ]
وَ الَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ فَأَنْشَرْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً كَذلِكَ تُخْرَجُونَ ( 11 )
و خداوند آن خدايى است كه نازل مىفرمايد از طرف بالا آب را به مقدار معين پس به آن آب زنده مىكنيم و برمىگردانيم شهرها و بلادهاى مرده را و همين نحو شما پس از مردن بيرون آورده مىشويد .
وَ الَّذِي نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً بِقَدَرٍ
مراد از سماء طبقات سماوات سبع نيست بلكه مراد از طرف بالاى سر است كه اصلا لغت سماء از سموّ است بمعنى علوّ و رفعت مقابل دنوّ و ضعة و آسمانها را هم سماوات گفتند به اعتبار رفعت و علوّ آنها است زيرا ابرها بالاى سر مىآيند بتوسط بادها و از هم شكافته مىشوند و مواد مائيهء آنها بر زمين نازل مىشود .
فَأَنْشَرْنا بِهِ بَلْدَةً مَيْتاً
نشور بمعنى خروج است چنان كه يوم القيمة را يوم - الحشر و النشر مىگويند زمينهايى كه مردهاند در فصل خزان و خالى از گياه هستند بواسطهء نزول باران از مرده بودن بيرون مىآيند و زنده مىشوند و اين دليل بر قدرت پروردگار است كه هم مىميراند و هم زنده مىكند چنانچه مىفرمايد
فَانْظُرْ إِلى آثارِ رَحْمَتِ اللَّهِ كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها إِنَّ ذلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتى وَ هُوَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
آيهء 49 . و ميفرمايد :
وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْياها لَمُحْيِ الْمَوْتى إِنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
فصلت آيهء 39 .
كَذلِكَ تُخْرَجُونَ
همين نحو كه شما مرده و پوسيده و ريسيده شدهايد خداوند شما را زنده مىكند و از قبورتان بيرون آورده ميشويد . در بعض آيات بفعل معلوم تعبير فرموده كه مىفرمايد
خُشَّعاً أَبْصارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ
قمر آيه 7 - و غير اينها . و در اينجا بفعل مجهول تعبير فرموده كه