به همين بدن عنصرى ميگيرد و فورى اين خاك پوسيده بدن مىشود و زنده ميشوند و از قبر بيرون ميايند
فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ
جدث قبر است و اين بملاحظهء غلبه است و الا هر ذره خاك در هر جا پراكنده شده در قعر دريا يا در بيابان و صحرا يا در كوهها و درّهها فورى مجتمع مىشوند .
إِلى رَبِّهِمْ
يعنى در محكمهء عدل الهى ، صحراى محشر ، صفحهء قيامت .
يَنْسِلُونَ
سير و حركت بسرعت و شتاب است چون احوال قيامت را مشاهده ميكنند ، مثل آدم گيج و پريشان كه راه بجايى نميبرد از اين طرف آن طرف ميدود چنانچه ميفرمايد
إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ
الى قوله تعالى
وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ
حج آيهء 1 و 2 و اوضاع قيامت بسيار موحش است زمين مثل كورهء حدادى خورشيد يك نى بالاى سر نورش گرفته حرارتش تابيده جهنم نعره مىزند شعلهء آتش به مقدار كوه ارتفاع دارد ملائكه عذاب با غلها و زنجيرها و تازيانهها بر سر آنها ريخته
فَإِذا جاءَتِ الصَّاخَّةُ يَوْمَ يَفِرُّ الْمَرْءُ مِنْ أَخِيهِ وَ أُمِّهِ وَ أَبِيهِ وَ صاحِبَتِهِ وَ بَنِيهِ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيهِ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ تَرْهَقُها قَتَرَةٌ أُولئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ
عبس آيهء 33 الى 42 و بسيارى بصور مختلفه وارد ميشوند چون يوم تبلى السرائر است بواطن مكشوف مىشود صفات و ملكات و اخلاق جلوه مىكند آنكه صفات سگ دارد به صورت سگ وارد مىشود خوك دارد به صورت خوك بوزينه به صورت بوزينه و هكذا .
[ سوره يس ( 36 ) : آيه 52 ]
قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ ( 52 )
گفتند اى واى بر ما كى ما را مبعوث كرد از خواب گاه ما اينست كه آنچه وعده داده بود خداوند رحمن و راست گفتند پيغمبران .
قالُوا
يعنى موقعى كه وارد صحراى محشر ميشوند ميگويند و سر اينكه نفرمود و يقولون براى اينست كه گفتند مستقبل محقّق الوقوع حكم ماضى دارد .
يا وَيْلَنا
ويل مقابل طوبى است و هر دو دو معنى دارد طوباى اسمى