وَ نَكْتُبُ ما قَدَّمُوا
تمام اعمال در دفتر الهى ثبت است چه اعمال قلبيه از عقائد حقّه يا باطله ، كفر ، ايمان ، شرك ، توحيد ، هدايت ، ضلالت و چه نفسيّه از صفات و ملكات و اخلاق خوب و بد و چه اعمال عباديّه و معاصى حتّى دارد نفسهايى كه ميكشد در عبادت و معصيت در دفتر ثبت مىشود .
وَ آثارَهُمْ
آثارى كه از خود گذاردند و رفتند كه دارد در حديث
( من سنّ سنّه حسنه كان له اجرها و اجر من عمل بها الى يوم القيمة و من سن سنّة سيّئة كان عليه وزرها و وزر من عمل بها الى يوم القيمة )
و گفتيم سه قسم فاعل داريم :
فاعل بالمباشره كه خود عمل مىكند و فاعل بالتسبيب كه سبب مىشود ديگران عمل ميكنند و فاعل بالرّضا كه فرمود
الراضى بفعل قوم كالداخل فيهم .
وَ كُلَّ شَيْءٍ
هر چيزى كه اطلاق شيء بر او مىشود كه سر تا سر ممكنات را شامل مىشود بواسطه كلمه كل .
أَحْصَيْناهُ
كه فروگذار نكرديم چيزى را كوچك و بزرگ .
فِي إِمامٍ مُبِينٍ
بعضى گفتند مراد لوح محفوظ است كه ملائكه مقرّبين مشاهده ميكنند كأنّه لوح بر آنها بيان مىكند و بعضى گفتند نامهء عمل است كه ميفرمايد
وَ وُضِعَ الْكِتابُ فَتَرَى الْمُجْرِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا فِيهِ وَ يَقُولُونَ يا وَيْلَتَنا ما لِهذَا الْكِتابِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا كَبِيرَةً إِلَّا أَحْصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً
كهف آيهء 47 لكن اينها تفسير برأى است مدركى ندارد و در خبر از امير المؤمنين است ميفرمايد :
( انا و اللَّه الامام المبين ابيّن الحقّ من الباطل ورثته من رسول اللَّه )
و شاهد بر اين دعوى دعاء ندبه
( و علمته علم ما كان و ما يكون الى انقضاء خلقه )
و اطلاق امام بر لوح محفوظ و برنامهء عمل خلاف ظاهر است و بر وجود امير المؤمنين عين حقيقت است ( هو امام المشرق و المغرب ) و اخبار بسيارى داريم كه تفسير شده به امير المؤمنين عليه السلام من جمله حديث مروى از ابن بابويه مسندا از حضرت باقر ( ع ) كه فرمود موقعى كه اين آيه نازل شد ابا بكر و عمر سؤال كردند مراد تورية است فرمود نه ، انجيل است فرمود نه ، قرآن است فرمود : نه ، پس توجه فرمود بامير المؤمنين و فرمود :
( هو هذا انه الامام الذى احصى اللَّه تبارك و تعالى فيه علم