إِنْ أَمْسَكَهُما مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ
در مرجع ضمير من بعده بعضى گفتند اللَّه يعنى احدى غير از خدا و بعضى گفتند زوال است يعنى بعد از زوال و اين به نظر اقرب ميآيد .
إِنَّهُ كانَ حَلِيماً
تعجيل در عذاب نميكند چنانچه ميفرمايد
وَ لَوْ يُؤاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ ما تَرَكَ عَلَيْها مِنْ دَابَّةٍ وَ لكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى
( نحل آيهء 63 ) .
غَفُوراً
پرده پوشى مىكند .
لطف حق با تو مداراها كند * چون كه از حد بگذرد رسوا كند
[ سوره فاطر ( 35 ) : آيه 42 ]
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذِيرٌ ما زادَهُمْ إِلاَّ نُفُوراً ( 42 )
و قسم ياد نمودند قسم باللَّه بايمان مغلظه كه هر آينه اگر مىآمد ما را پيغمبرى كه ما را انذار كند هر آينه بيشتر هدايت ميشديم از امم ماضيه كه بر آنها ميامد پيغمبرانى پس موقعى كه آمد آنها را انذار كننده زياد نكرد مگر نفرت و بعد و بغضاء بر آن را .
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ
كفار قريش و مشركين حجاز و مكه .
جَهْدَ أَيْمانِهِمْ
قسمهاى غلاظ و شداد .
لَئِنْ جاءَهُمْ نَذِيرٌ
اگر خداوند براى ما هم ميفرستاد رسولى كه ما را آگاه كند به چيزهايى كه مغضوب الهيست و بترساند از عذاب الهى .
لَيَكُونُنَّ أَهْدى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ
البته و صد البته ما ميشديم بيشتر هدايت از امم ماضيه كه هر كدام از اين امم ماضيه ميگويند ما پيغمبر داشتيم و تابع او هستند يك دسته تابع نوح يك دسته تابع ابراهيم يك دسته تابع موسى يك دسته تابع عيسى صابئين مجوس يهود نصارى ما هم اگر پيغمبرى داشتيم بيشتر متابعت او را ميكرديم .
فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذِيرٌ
پيغمبر اسلام كه از خود حجاز و مكه و قريش بود كه بر آنها ناگوار نباشد از متابعت مثل يهود و نصارى و مجوس و صابئين .