ولى اكثر (
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَرْجِعُونَ
) بقره آيهء 17 (
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ
) بقره آيهء 266 .
(
إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ
) كه اگر كسى با انعام تكلم كند فقط يك صدايى مى شنوند اما چه گفت درك نمىكنند چنانچه مىفرمايد :
(
وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً
) بقره آيهء 266 .
(
بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا
) زيرا بسا حيوانات بعض كلمات را درك مىكنند به مرغ بگويى كيش و به گربه بگويى پيش و به خر بگويى هش به سگ بگويى چخ و امثال اينها درك مىكنند .
توضيح كلام اينكه كفر و شرك و معاصى و عناد و كبر و عصبيت و حب دنيا و معايب ديگر در چشم و گوش و دهان و دماغ و قلب را محكم بسته ديگر نمىشنود و نمىبيند و استشمام نمىكند و نمىگويد بلكه بسا از شدت بستن روح خفقان پيدا مىكند و مىميرد كه اصلا عقلش زايل مىشود لذا ميفرمايد :
(
فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ
) و در همين آيه ميفرمايد (
أَوْ يَعْقِلُونَ
) .
[ سوره الفرقان ( 25 ) : آيه 45 ]
أَ لَمْ تَرَ إِلى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ وَ لَوْ شاءَ لَجَعَلَهُ ساكِناً ثُمَّ جَعَلْنَا الشَّمْسَ عَلَيْهِ دَلِيلاً ( 45 )
آيا نمىبينى كه پروردگار تو چگونه ميكشد سايه را و اگر اراده ميكرد هر آينه او را ساكن قرار ميداد پس از آن قرار داديم شمس را بر آن سايه دليل خداوند تبارك و تعالى بقدرت كاملهء خود زمين را متحرك قرار داده به حركت دورى دور خود ميچرخد .