وَ إِنْ كانَ أَصْحابُ الْأَيْكَةِ لَظالِمِينَ
هم ظالم بنفس بودند كه تكذيب شعيب كردند و هم ظالم به غير كه بخس در مكيال و ميزان ميكردند و هم شرك آوردند كه
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
لقمان آيه 12 .
[ سوره الحجر ( 15 ) : آيه 79 ]
فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ وَ إِنَّهُما لَبِإِمامٍ مُبِينٍ ( 79 )
پس انتقام كشيديم از آنها و محققا اين دو قوم لوط و اصحاب ايكه هر آينه بطريقيست واضح ( فانتقمنا ) انتقام از نقمة است مقابل نعمة و انتقام مقابل انعام است إعطاء نعمت و أخذ بنقمة كه بلاء باشد و چون نعمت از راه تفضّل است نه استحقاق از باب افعال آمده ولى نقمة از راه استحقاق است در اثر اعمال سيئة از باب افتعال آمده و فرق بين نعمت و بلاء و ثواب و عقاب اعم و اخص است ثواب و عقاب اختصاص بقيامت دارد و نعمة و بلاء اعم است و نعمة و بلاء بسا امتحانست و ثواب و عقاب عنوان پاداشت و اجر نعمة و بلاء بسا براى عبرت ديگران و تنبه آنهاست و ثواب و عقاب مربوط به اين قسمت نيست ( منهم ) قوم لوط و أصحاب أيكه و تعبير بجمع به لحاظ افراد است ( و إنّهما ) تعبير بتثنيه به لحاظ طائفتين است و قبيلتين ( لبامام مبين ) يكى از معانى إمام بمعنى طريق است چون أمّ بمعنى قصد است و مردم قصد طريق ميكنند مبين بمعنى ظاهر و واضع و آشكار است ، و بعيد نيست كه مراد طريق معامله خداوند با كفار و مشركين و اهل فساد باشد .
[ سوره الحجر ( 15 ) : آيه 80 ]
وَ لَقَدْ كَذَّبَ أَصْحابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ ( 80 )
و هر آينه بتحقيق تكذيب كردند أصحاب حجر پيغمبران را حجر بكسر ، ديار و شهر ثمود قوم صالح است و ثمود اسم شخصى است كه بسه واسطه بنوح ميرسد ثمود پسر عاشر پسر ارم پسر سام پسر نوح و قبيله آنها بسيار بودند ، و حضرت صالح هم از اين قبيله بود و در ميان آنها از زمان نوح تا زمان صالح انبياء بودند كه ميفرمايد :
وَ لَقَدْ كَذَّبَ أَصْحابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ
و تمام آن پيغمبران را تكذيب كردند كه بطور جمع ميفرمايد : و حجر محل سكونت است ، و لذا دامن را حجر گويند :