و كرسى و سماوات و ارضين
وَ ما خَلْفَنا
از آن چه پس از اين ميآيد از مخلوقات از جن و انس و احوال قيامت و خصوصيات معاد و دورهء رجعت و ظهور و غير اينها .
وَ ما بَيْنَ ذلِكَ
بين گذشته و آينده كه هر روز و هر ساعت و دقيقه كه ميفرمايد :
كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ
الرحمن آيهء 29 .
وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا
نسيان از عوارض و طوارى نفس است كه حالات مختلفه بر او عارض مىشود ، ظن و شك و نسيان و سهو و وهم و خداوند محل عوارض نيست حتى علم كه در حق او قائليم عين ذات است نه اينكه حالت نفسانى و صفت عارضه بر ذات باشد ، چنان چه بعضى توهم كردند .
[ سوره مريم ( 19 ) : آيه 65 ]
رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما فَاعْبُدْهُ وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ هَلْ تَعْلَمُ لَهُ سَمِيًّا ( 65 )
پروردگار آسمانها و زمين و آنچه بين آسمان و زمين است ، پس بايد او را عبادت كنى و خود را صابر گردانى از براى عبادت او آيا ميدانى از براى او هم اسمى كه مقام ربوبيت داشته باشد و لو در خلقت يك مورچه و پشه .
رَبُّ السَّماواتِ
اين فضاى عالم هر قسمت او كه در او يكى و زيادتر از كرات علويّه مثل قمر و شمس و كواكب باشد او را بسماء تعبير مىكنند كه او را بيك نامى مىخوانند ( قمر است و عطارد و زهره و شمس و مرّيخ و مشترى و زحل ) و ثوابت كه كرسى نام شده و عرش كه فلك غير مكوكب ميگويند .
وَ ما بَيْنَهُما
كه هواى بين آسمان و زمين است و رعد و برق و غيم و باران و رياح و برف و تگرگ و امثال اينها . فاعبده كه اصل خلقت جن و انس براى عبادت پروردگار عالميان است .
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
و الذاريات آيهء 56 و اقسام عبادت بسيار است از امور قلبيه و نفسيه و بدنيه و خارجيه و اجنبيه و مستحبيه .
وَ اصْطَبِرْ لِعِبادَتِهِ
البته عبادت زحمت و مرارت دارد و بر خلاف هواى نفس است ،