چندين برابر كره زمين است ؟
4 - يأجوج و مأجوج كيانند و از چه قبيله و سلسله هستند ؟ .
5 - سدّ ذى القرنين كجا است ؟
و اما جواب بعد از آنكه كلمات مفسرين اعتبار ندارد و تفسير برأى است سيد هبة الدين در رسالهء ذى القرنين او را از سلسله آل حمير معروف بآل اذواء است و چندين قرن قبل از اسكندر رومى بوده و نام او شمر يرعش و وجه تسميه او به ذى القرنين در دو طرف پيشانى او دو دسته موى سفيد پيچيده بود تعبير بقرنين كردند و سدّ او را ديوار چين و يأجوج و مأجوج را اقوام وحشى دانسته و شرحى از كتاب شمس العلوم امير نشوان بن سعيد از مؤلفين قرن ششم در باب فتوحات او نقل كرده شرح مفصلى .
و بعض محققين او را كورش دانسته از سلاطين هخامنشى و وجه تسميه او را بذى القرنين مستند بخواب دانيال كه در سفر دانيال از كتب عهد قديم دانسته كه ابو الكلام آزاد و زير فرهنگ هندوستان در مقاله ذى القرنين كه در مجله الثقافه هند منتشر گشته و غلامرضا سعيدى از تفسير مولوى محمّد على هندى رئيس مبلّغين مسلمين مقيم انگلستان در مقاله خود نقل كرده و استاد دهخدا در لغتنامه خود در حرف ذال هم نقل كرده و تمام اينها را در مجموعهء انتشارات انجمن تبليغات اسلامى سال 1323 شمسى نقل كرده به آن رجوع فرمائيد .
و امّا مشرق و مغرب مراد اين قسمت كره زمين كه قابل سكونت هست بلاد شرقى و غربى دارد و امّا چشمه لجن زار درياى سياه است كه در طرف مغرب است از دور به نظر لجن زار ميآيد چنانچه در قرآن تعبير بوجد فرموده و يأجوج و مأجوج ممكن است اقوام وحشى كه در طرف شمالى درياى سياه سكونت داشتند و به زبان اروپايى كوك و ماكوك ناميده شده و ممكن است اقوام وحشى تا تارى كه بنام خزر و تتر و ترك خوانده شدهاند و امّا سدّ ممكن است ديوار چين و ممكن است ديوار در بند باشد و مسلما قبل از اسكندر بوده و تاريخ قبل از اسكندر بسيار تاريك است اعتنايى بقول
اطيب البيان في تفسير القرآن ( فارسى ) — صفحة 403
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص٤٠٣