كَلْبُهُمْ
لكن مدركى بر اين قول ندارند فقط
رَجْماً بِالْغَيْبِ
است و بعض ديگر
وَ يَقُولُونَ سَبْعَةٌ وَ ثامِنُهُمْ كَلْبُهُمْ
در جواب آنها بفرما تمام اين اقوال بدون علم و مدرك است مجرد تخمين و حدس و ظن است
قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ
آنچه وحى برسد مورد قبول است
ما يَعْلَمُهُمْ إِلَّا قَلِيلٌ
يا مراد قليلى از اهل كتاب ميدانند خصوصيات آنها را يا مراد اينست كه شما بقليلي از خصوصيات آنها مطلعيد تمام خصوصيات آنها از عدّه و كيفيات آنها خبر نداريد
فَلا تُمارِ فِيهِمْ
در مورد اصحاب كهف با اين اهل كتاب مجادله نفرما زيرا بر فرض شما هم بوحى الهى عدّه و حالات آنها را بيان كنى آنها قبول نميكنند الامراء ظاهرا كه بردارى آنها را بحسّ و و جدان مشاهده كنند و نتوانند انكار كنند
وَ لا تَسْتَفْتِ فِيهِمْ مِنْهُمْ أَحَداً
از احدى از آنها سؤال نكن در مورد اصحاب كهف .
[ سوره الكهف ( 18 ) : آيات 23 تا 24 ]
وَ لا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً ( 23 ) إِلاَّ أَنْ يَشاءَ اللَّهُ وَ اذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَ قُلْ عَسى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً ( 24 )
و البته نبايد بگويى براى هر چيزى محققا من بجا مىآورم فردا اين عمل را مگر اينكه معلق كنى بر مشيّت الهى كه بگويى انشاء اللَّه و ياد كن پروردگار خود را زمانى كه فراموش كردى و بگو اميد است اينكه هدايت فرمايد مرا پروردگار من بنزديكترين از اين از حيث رشد و صلاح ، در تفسير اين آيه مفسرين اختلاف زيادى دارند هم در جمله الا ان يشأ اللَّه كه تعليق بر جمله سابقه بوده و پيغمبر بدون اين تعليق گفته كه از او سؤال كردند فرموده فردا جواب مىدهم بطور تنجّز يا جمله مستقله است و هم در جمله اذا نيست كه پيغمبر نسيان كرد ذكر انشاء اللَّه را و هر كدام يك نحوى بيان كردهاند تمام باطل و عاطل است و ما تفسير اين آيه را بعد از بيان دو مقدمه به نظر مبارك شما ميرسانيم .
( 1 ) اينكه مسلّما پيغمبر اكرم هر عملى كه وعده دهد موكول بر مشيّت حق مىكند .